Rekomendacja WFD KNF 2024 – nowy Wskaźnik Finansowania Długoterminowego

Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) przyjęła 15 lipca 2024 roku Rekomendację WFD dotyczącą Wskaźnika Finansowania Długoterminowego. Celem niniejszej Rekomendacji jest ograniczenie ryzyka związanego z obecną strukturą finansowania kredytów hipotecznych w Polsce. Wprowadzenie nowego wskaźnika stanowi element szerszych działań KNF mających na celu redukcję ryzyka płynności oraz ryzyka stopy procentowej ponoszonych przez banki, a także wspieranie oferty kredytów hipotecznych opartych o stałą stopę procentową.

Dlaczego Rekomendacja WFD jest wprowadzana?

Podstawowym problemem, na który odpowiada Rekomendacja WFD, jest obecny model finansowania długoterminowych kredytów hipotecznych. W większości opiera się on na krótkoterminowych depozytach detalicznych. Taka struktura finansowania może generować ryzyko niestabilności, szczególnie w warunkach skrajnych, gdy potencjalnie może nastąpić nagły i trudny do zatrzymania odpływ depozytów, nawet tych uznawanych za najbardziej stabilne.

Celem Rekomendacji jest zmiana tej struktury poprzez zwiększenie udziału długoterminowych instrumentów dłużnych w pasywach banków w stosunku do wartości udzielonych kredytów hipotecznych. Pokrycie znaczącej części portfela kredytów hipotecznych stabilnym finansowaniem długoterminowym ma spowodować wzrost odporności sektora bankowego na szokowe sytuacje kryzysowe prowadzące do masowego wycofywania depozytów krótkoterminowych. Rekomendacja wspiera również udzielanie kredytów hipotecznych oprocentowanych stałą lub okresowo stałą stopą procentową oraz emisje zielonych instrumentów finansujących poprzez zastosowanie odpowiednich wag preferencyjnych w kalkulacji WFD.

Kogo dotyczy Rekomendacja WFD KNF 2024?

Rekomendacja WFD jest skierowana do banków krajowych. KNF zastosowała w Rekomendacji zasadę proporcjonalności. Oczekiwany poziom WFD ma zastosowanie do banków krajowych (z wyłączeniem podmiotów wyłączonych z Rekomendacji), dla których spełnione są jednocześnie dwa poniższe warunki:

1. Aktywa wynoszą powyżej 2 mld PLN.
2. Udział wartości bilansowej netto portfela kredytów dla gospodarstw domowych zabezpieczonych nieruchomościami mieszkaniowymi w aktywach wynosi powyżej 10%.

Rekomendacji WFD nie podlegają następujące kategorie podmiotów:

• Banki spółdzielcze będące uczestnikami instytucjonalnego systemu ochrony.
• Banki z wdrożonym planem naprawy.
• Banki w restrukturyzacji – przez okres dwóch lat od daty wydania odpowiedniej decyzji.
• Instytucje pomostowe.
• Banki, w stosunku do których zakończono działalność instytucji pomostowej lub zbyto akcje instytucji pomostowej – przez okres dwóch lat.

Komitet Stabilności Finansowej (KSF) pozytywnie ocenił ograniczenie grona banków objętych oczekiwanym poziomem WFD zgodnie z zasadą proporcjonalności. Z drugiej strony, KSF zwrócił uwagę, że wskazane progi kwalifikujące banki do utrzymywania oczekiwanego poziomu WFD nie eliminują co do zasady obowiązku wypełniania WFD przez inne banki spółdzielcze (niebędące uczestnikami systemu ochrony instytucjonalnej).

W ocenie KSF, zasada proporcjonalności oraz specyfika działalności banków spółdzielczych, w tym przynależność do systemów ochrony instytucjonalnej, powinny zostać silniej odzwierciedlone w Rekomendacji WFD, a ich specyfika uwzględniona w kalibracji wskaźnika. Z perspektywy Krajowego Związku Banków Spółdzielczych (KZBS), możliwości dywersyfikacji źródeł finansowania w celu spełnienia wymogu WFD w bankach spółdzielczych są ograniczone, a osiągnięcie wymaganego poziomu będzie głównie wymagało zwiększania nadwyżki funduszy własnych.

Czym jest Wskaźnik Finansowania Długoterminowego WFD?

WFD jest definiowany jako iloraz sumy odpowiednio ważonych instrumentów finansujących (licznik) oraz sumy odpowiednio ważonych kredytów hipotecznych (mianownik).

• gdzie:
• l – rodzaj, w zależności od rodzaju oprocentowania, kredytów dla gospodarstw domowych zabezpieczonych nieruchomościami mieszkaniowymi,
• 𝐾_𝑙 – wartość bilansowa netto l-tego rodzaju kredytów dla gospodarstw domowych zabezpieczonych nieruchomościami mieszkaniowymi w zależności od rodzaju oprocentowania,
• 𝑠_𝑙 – waga dla l-tego rodzaju kredytów

• j – kategoria instrumentów finansujących (nadwyżka funduszy własnych,
• instrumenty i pozycje zaliczane do MREL inne niż fundusze własne, pozostałe
• długoterminowe finansowanie, listy zastawne),
• k_j – liczba instrumentów zaliczonych do kategorii j (j = 2, 3, 4); w przypadku
• kategorii 1 i 5 odpowiednio: k₁=1 i k₅=1,
• FD_i,j – wartość i-tego instrumentu finansującego w j-tej kategorii,
• 𝑚_𝑖,𝑗 – współczynnik dla i-tego instrumentu finansującego z kategorii j (j = 2, 3, 4), zależny od jego rezydualnego terminu zapadalności ti_,j; dla kategorii 1: współczynnik zależny od wartości, a dla kategorii 5: stały współczynnik,
• 𝑛_𝑖,𝑗 – współczynnik dla i-tego instrumentu finansującego z kategorii j (j = 2, 3, 4), określający preferencyjne traktowanie zielonych instrumentów dłużnych spełniających standardy ICMA Green Bond Principles (ICMA GBP) lub EU Green Bond Standard (EU GBS); dla kategorii 1 i 5 odpowiednio: 𝑛_1,1=1 i 𝑛_1,5=1.

Licznik WFD: Obejmuje pięć kategorii instrumentów finansujących, ważonych zależnie od rezydualnego terminu zapadalności (wagi m_i,j) oraz współczynnika preferencyjnego dla zielonych instrumentów (n_i,j):

• Kategoria 1: Nadwyżka funduszy własnych ponad wymóg OCR (Overall Capital Requirement Ratio). Wartość uwzględniana jest tylko, gdy nadwyżka jest dodatnia. Współczynnik wagowy m1,1 wynosi 1,4 dla dodatniej nadwyżki, ale począwszy od 31 grudnia 2027 r. (dla banków spółdzielczych od 31 grudnia 2029 r.) będzie co rok pomniejszany o 0,2, aż do osiągnięcia poziomu 0. Dodatkowym warunkiem włączenia dodatniej nadwyżki jest spełnienie wymogów kapitałowych powiększonych o wymóg z tytułu ryzyka nadmiernej dźwigni i bufor wskaźnika dźwigni.
• Kategoria 2: Instrumenty i pozycje zaliczane do MREL (Minimum Requirement for own Funds and Eligible Liabilities) inne niż fundusze własne.
• Kategoria 3: Wyemitowane dłużne papiery wartościowe, przyjęte depozyty międzybankowe, zobowiązania kaucyjne, zaciągnięte kredyty/pożyczki na rynku finansowym, które nie mogą być wycofane przed kontraktowym terminem zapadalności. W przypadku opcji wcześniejszego wykupu przez nabywcę, termin zapadalności to najwcześniejszy możliwy termin realizacji opcji. Ta kategoria jest pomniejszana o udzielone lokaty i kredyty/pożyczki z terminem zapadalności co najmniej 1 rok.
• Kategoria 4: Instrumenty dłużne w postaci listów zastawnych.
• Kategoria 5: Depozyty detaliczne z kontraktowym terminem zapadalności co najmniej 2 lata i rezydualnym terminem zapadalności co najmniej 1 rok, w pełni objęte ochroną BFG. Ta kategoria może być uwzględniana w kalkulacji WFD nie później niż do 31 grudnia 2027 r..

Współczynniki wagowe (m_i,j) dla kategorii 2, 3 i 4 zależą od rezydualnego terminu zapadalności i wynoszą od 0,9 dla terminów 1Y do <2Y do 1,1 dla terminów ≥5Y; dla terminów <1 roku współczynnik wynosi 0. Współczynniki preferencyjne (n_i,j) dla kategorii 2, 3 i 4 wynoszą 1,2 dla zielonych instrumentów dłużnych spełniających standardy ICMA GBP lub EU GBS, a 1,0 dla pozostałych.

Mianownik WFD: Obejmuje wartość bilansową netto kredytów dla gospodarstw domowych zabezpieczonych nieruchomościami mieszkaniowymi o rezydualnym terminie zapadalności co najmniej 1 rok. Wartość ta uwzględnia rezerwy na ryzyko prawne i korekty wartości brutto z tytułu ryzyka prawnego dotyczące aktywnych kredytów. Kredyty te są ważone współczynnikiem (s_l) wynoszącym 0,9 dla kredytów oprocentowanych stałą lub okresowo stałą stopą procentową (spełniających warunki Rekomendacji S) oraz 1,0 dla pozostałych.

WFD jest kalkulowany w PLN po średnim kursie NBP.

Jak kalkulować WFD?

Kalkulacja WFD odbywa się na zasadzie skonsolidowanej (konsolidacja ostrożnościowa) dla banków podlegających konsolidacji na najwyższym poziomie w Polsce, lub na zasadzie indywidualnej dla banków niepodlegających takiej konsolidacji.

Dokonując kalkulacji, banki nie powinny uwzględniać podmiotów zależnych z siedzibą poza Polską i oddziałów zagranicznych. Instrumenty finansujące w liczniku powinny być kalkulowane na tym samym poziomie konsolidacji, przy czym w Kategorii 3 uwzględnia się wyłącznie instrumenty emitowane przez bank i konsolidujące się banki zależne, będące bankami.

Oczekiwany poziom WFD i terminy

KNF oczekuje, że banki objęte Rekomendacją zgodnie z zasadą proporcjonalności (aktywa >2 mld PLN i udział kredytów hipotecznych >10%) będą utrzymywać WFD na poziomie co najmniej 40%. Oczekiwanie to obowiązuje począwszy od 31 grudnia 2026 r.. Bank powinien dążyć do utrzymywania tego poziomu na koniec każdego miesiąca. KNF zastrzega sobie możliwość dokonywania zmian oczekiwanego poziomu WFD od 31 grudnia 2027 r., uwzględniając sytuację banków i makroekonomiczną. Rekomendacja WFD wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia uchwały KNF w jej Dzienniku Urzędowym.

KZBS wskazał, że dla banków spółdzielczych, od których będzie wymagane spełnienie regulacji, nadwyżka funduszy własnych uwzględniana w wyliczeniu WFD będzie obniżana co roku o 0,2 z poziomu 1,4 do 0, ale począwszy od 2029 r. (dwa lata później niż dla banków komercyjnych).

KSF w swojej opinii poddał pod rozwagę przesunięcie terminu obowiązywania wskaźnika o co najmniej rok, argumentując, że zmiana struktury pasywów powinna być zsynchronizowana ze zmianą struktury oprocentowania kredytów hipotecznych, a cały proces powinien przebiegać ewolucyjnie, bez tworzenia nadmiernych obciążeń dla banków.

Raportowanie WFD do KNF

Banki objęte Rekomendacją powinny raportować WFD do KNF miesięcznie, według stanu na ostatni dzień miesiąca. W przypadku spadku poziomu WFD poniżej 40%, bank powinien niezwłocznie powiadomić KNF, przedstawiając uzasadnienie oraz plan szybkiego osiągnięcia wymaganego poziomu. Po osiągnięciu poziomu, bank również niezwłocznie powiadamia KNF.

W raporcie za 31 grudnia bank powinien dodatkowo raportować prognozę WFD z uwzględnieniem planowanego podziału zysku. Aktualizacje WFD, uwzględniające zatwierdzony podział zysku rocznego lub skorygowane fundusze własne po uzyskaniu zgody KNF na zaliczenie zysku śródrocznego, powinny być raportowane w terminie dwóch tygodni od odpowiedniego zdarzenia, zgodnie z metodyką wskazaną przez KNF, odwołującą się do Q&A EBA 2018_3822.

Opinia Komitetu Stabilności Finansowej (KSF)

Komitet Stabilności Finansowej wydał opinię do projektu Rekomendacji WFD na wniosek Przewodniczącego KNF. KSF, z perspektywy nadzoru makroostrożnościowego, zwrócił uwagę na kilka kwestii.

KSF wskazał, że istotne niedopasowanie terminowe w bilansach banków nie zostało dotychczas uznane przez Komitet za ryzyko systemowe, głównie ze względu na stabilne finansowanie oparte na depozytach, wysoką nadwyżkę depozytów nad kredytami (ok. 66%) oraz satysfakcjonującą płynność banków w Polsce (spełnianie wymogów NSFR i LCR). W ocenie KSF, ewentualna zmiana tego strukturalnego niedopasowania powinna postępować ewolucyjnie, przy czym emisje instrumentów MREL mogą stopniowo zmieniać profil finansowania niektórych banków.

Komitet zwrócił uwagę na konstrukcję WFD, która uwzględnia w liczniku nadwyżki funduszy własnych ponad wymóg kapitałowy przez pierwsze lata. W ocenie KSF, takie ustrukturyzowanie powoduje, że aktywne korzystanie z instrumentów polityki makroostrożnościowej w zakresie buforów kapitałowych automatycznie wpływa na wartość nadwyżek kapitałowych, a tym samym na wartość WFD. KSF podkreślił potrzebę dążenia do zachowania spójności działań organów sieci bezpieczeństwa finansowego i zasugerował, że kwestia interakcji pomiędzy WFD a instrumentami makroostrożnościowymi powinna być odpowiednio uwzględniona w kalibracji wskaźnika.

Odnosząc się do terminu obowiązywania wskaźnika (od 31 grudnia 2026 r.), KSF, dążąc do zmian o charakterze strukturalnym przebiegających ewolucyjnie i nieobciążających nadmiernie banków, poddał pod rozwagę przesunięcie tego terminu o co najmniej rok. Zasugerował również, że zmiana struktury pasywów powinna być co do zasady zsynchronizowana ze zmianą struktury oprocentowania kredytów hipotecznych.

KSF zauważył potencjalnie ograniczony popyt na bankowe instrumenty dłużne na krajowym rynku finansowym i zwrócił uwagę na ryzyko wzrostu powiązań międzybankowych, jeśli banki byłyby głównymi nabywcami tych instrumentów. W ocenie Komitetu, taka sytuacja nie prowadziłaby do realizacji celu Rekomendacji (zmniejszenia niedopasowania terminowego w skali całego sektora) i pożądane byłoby monitorowanie tej kwestii przez KNF.

Mimo pozytywnej oceny zastosowania zasady proporcjonalności w ograniczaniu grona banków objętych oczekiwanym poziomem WFD, KSF powtórzył, że wprowadzone progi nie eliminują obowiązku wypełniania WFD przez wszystkie banki spółdzielcze i zasugerował, że specyfika banków spółdzielczych, w tym ich przynależność do systemów ochrony instytucjonalnej, powinna być silniej odzwierciedlona w Rekomendacji WFD, a ich specyfika uwzględniona w kalibracji wskaźnika.

Podsumowanie

Rekomendacja WFD KNF wprowadza nowy wskaźnik mający na celu zwiększenie stabilności sektora bankowego poprzez wymuszenie większego udziału długoterminowego finansowania w stosunku do portfela długoterminowych kredytów hipotecznych.

Definiuje szczegółowo sposób kalkulacji wskaźnika, kategorie uwzględnianych instrumentów finansujących i kredytów, ich ważenie zależne od terminu zapadalności, a także preferencyjne traktowanie kredytów ze stałą stopą i zielonych instrumentów.

Oczekiwany poziom WFD wynosi 40% i ma obowiązywać od 31 grudnia 2026 r. dla banków spełniających określone progi wielkości aktywów i udziału kredytów hipotecznych, zgodnie z zasadą proporcjonalności. Rekomendacja nakłada na banki obowiązek miesięcznego raportowania WFD i powiadamiania KNF w przypadku spadku poniżej oczekiwanego poziomu.

Proces wprowadzania Rekomendacji był przedmiotem opinii KSF, który, choć popiera cel, wyraził uwagi dotyczące m.in. terminu wejścia w życie, interakcji z buforami kapitałowymi i specyfiki sektora banków spółdzielczych.

Uwagi dla banków:

Wprowadzenie Rekomendacji WFD będzie wymagało od banków objętych oczekiwanym poziomem WFD w szczególności:

• Dostosowania lub opracowania strategii finansowania, aby zapewnić pozyskanie odpowiedniej ilości i struktury instrumentów długoterminowych zaliczanych do licznika WFD.
• Analizy potencjalnych kosztów związanych z emisją długoterminowego długu, które mogą być wyższe niż koszty krótkoterminowych depozytów.
• Oceny wpływu Rekomendacji na rentowność i modele biznesowe, zwłaszcza dla banków posiadających duży portfel kredytów hipotecznych finansowanych głównie krótkoterminowymi depozytami.
• Konieczności szczegółowej analizy definicji i wag wskaźnika oraz potencjalnego dostosowania lub wdrożenia wewnętrznych systemów informatycznych i procesów raportowania w celu prawidłowej i terminowej kalkulacji i sprawozdawczości WFD do KNF.

Glosariusz kluczowych terminów

• CET1 (Common Equity Tier 1): Najwyższa jakość kapitału bankowego, obejmująca m.in. kapitał zakładowy i zyski zatrzymane, wykorzystywana do pokrywania strat.
• COREP: Harmonizowane ramy sprawozdawczości nadzorczej w Unii Europejskiej, dotyczące m.in. wymogów kapitałowych instytucji kredytowych.
• CRR (Capital Requirements Regulation): Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 575/2013 w sprawie wymogów ostrożnościowych dla instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych.
• EBA (European Banking Authority): Europejski Urząd Nadzoru Bankowego, opracowuje zharmonizowane przepisy dla instytucji finansowych w UE.
• FINREP: Harmonizowane ramy sprawozdawczości finansowej w Unii Europejskiej.
• ITS (Implementing Technical Standards): Wykonawcze standardy techniczne, opracowywane przez EBA, ESMA i EIOPA, które doprecyzowują przepisy zawarte w rozporządzeniach i dyrektywach UE.
• KNF (Komisja Nadzoru Finansowego): Polski organ nadzoru nad rynkiem finansowym.
• KSF (Komitet Stabilności Finansowej): Organ odpowiedzialny za nadzór makroostrożnościowy w polskim systemie finansowym.
• MREL (Minimum Requirement for own Funds and Eligible Liabilities): Minimalne wymogi w zakresie funduszy własnych i zobowiązań kwalifikowalnych, mające na celu ułatwienie uporządkowanej likwidacji banków w przypadku kryzysu.
• NBP (Narodowy Bank Polski): Polski bank centralny.
• NSFR (Net Stable Funding Ratio): Wskaźnik finansowania stabilnego netto, mający na celu zapewnienie, że banki posiadają wystarczającą ilość stabilnego finansowania, aby pokryć długoterminowe aktywa.
• OCR (Overall Capital Requirement Ratio): Współczynnik łącznego wymogu kapitałowego.
• P2R (Pillar 2 Requirements): Dodatkowy wymóg kapitałowy w ramach Filara 2, oparty na indywidualnej ocenie ryzyka banku przez organ nadzoru.
• Rekomendacja WFD (Wskaźnik Finansowania Długoterminowego): Rekomendacja KNF dotycząca wskaźnika mającego na celu ograniczenie ryzyka związanego ze strukturą finansowania kredytów hipotecznych.
• RTS (Regulatory Technical Standards): Regulacyjne standardy techniczne, opracowywane przez EBA, ESMA i EIOPA, które doprecyzowują przepisy zawarte w rozporządzeniach i dyrektywach UE.
• TREA (Total Risk Exposure Amount): Łączna kwota ekspozycji na ryzyko.
• WFD (Wskaźnik Finansowania Długoterminowego): Wskaźnik zdefiniowany w Rekomendacji KNF, mający na celu pomiar i zwiększenie udziału długoterminowego finansowania w bankach.
• WPB (Wymóg Połączonego Bufora): Wymóg dotyczący buforów kapitałowych, mający na celu zwiększenie odporności systemu bankowego.
• Wartość bilansowa netto: Wartość aktywów lub pasywów banku po uwzględnieniu korekt, np. rezerw.
• Zasada proporcjonalności: Zasada, zgodnie z którą regulacje powinny być stosowane w sposób dostosowany do wielkości, złożoności i profilu ryzyka instytucji.
• Zyski śródroczne: Zyski wygenerowane przez bank w ciągu roku obrotowego, ale przed końcowym zatwierdzeniem rocznego sprawozdania finansowego.

Najczęściej zadawane pytania – Rekomendacja WFD KNF