Prezes UOKiK nakłada blisko 150 mln zł kar na cztery banki. Dlaczego klauzula modyfikacyjna nie może być „wekslem in blanco”?

12 października 2026 roku Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) nałożył na cztery instytucje finansowe – Bank Pocztowy, Erste Bank Polska, ING Bank Śląski oraz Plus Bank – kary pieniężne w łącznej wysokości 147,09 mln zł za stosowanie niedozwolonych postanowień umownych (klauzul abuzywnych).

Zakwestionowane zapisy uprawniały banki do jednostronnej modyfikacji umów, podwyższania stawek opłat (nawet o 200%) oraz wprowadzania nowych prowizji w oparciu o nieprecyzyjne przesłanki, takie jak minimalny wzrost inflacji, ogólny wzrost kosztów czy enigmatyczne „ulepszenie usług”.

Postanowienia te są bezskuteczne z mocy prawa i nie wiążą konsumentów od chwili zawarcia umowy.

KLUCZOWE WNIOSKIOBJERZYJ NA YOUTUBE

Rekordowe sankcje UOKiK: Zestawienie kar i decyzji (październik 2026)

Prezes UOKiK Tomasz Chróstny wydał cztery decyzje administracyjne, w których uznał stosowane przez banki klauzule modyfikacyjne za naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Każda z ukaranych instytucji otrzymała dwie odrębne sankcje finansowe: za jednostronną zmianę warunków umów oraz za arbitralną modyfikację tabel opłat i prowizji. Wszystkie kwoty zasilą Fundusz Edukacji Finansowej.

Czym jest klauzula modyfikacyjna i dlaczego nie może być „wekslem in blanco”?

Klauzula modyfikacyjna to postanowienie wzorca umownego (umowy ramowej, regulaminu lub tabeli prowizji), które zastrzega dla przedsiębiorcy prawo do jednostronnej korekty warunków współpracy w czasie trwania stosunku prawnego.

W relacji z konsumentem – zwłaszcza przy produktach wieloletnich, takich jak pożyczki ratalne czy kredyty hipoteczne – bank nie może zagwarantować sobie prawa do dowolnej zmiany reguł gry.

„Klauzula modyfikacyjna nie może być wekslem in blanco. Jeśli bank chce zastrzec sobie możliwość zmiany warunków umowy, zasady muszą być jasne już wtedy, kiedy konsument ją podpisuje. Sama inflacja czy ogólny wzrost kosztów nie dają bankowi dowolności w podnoszeniu opłat. Konsument powinien móc przewidzieć, jakie czynniki umożliwiają zmianę wysokości opłat i skąd bierze się ich nowa wysokość” – podkreśla Prezes UOKiK Tomasz Chróstny.

Legalna klauzula modyfikacyjna musi spełniać trzy rygorystyczne warunki:

1. Zamknięty katalog ważnych przyczyn: Okoliczności uzasadniające modyfikację muszą być obiektywne, precyzyjnie zdefiniowane i możliwe do zweryfikowania przez konsumenta.
2. Ścisły algorytm powiązania: Wzorzec musi określać matematyczną relację pomiędzy wahaniem danego wskaźnika zewnętrznego a skalą korekty stawki.
3. Przewidywalność ekonomiczna: Klient już w chwili podpisywania umowy musi dokładnie wiedzieć, w jakich sytuacjach i w jakim maksymalnym stopniu jego obciążenia mogą wzrosnąć.

Anatomia nadużyć: Przykłady zakwestionowanych klauzul i zastrzeżenia UOKiK

Analiza decyzji Prezesa UOKiK ujawnia mechanizmy, za pomocą których instytucje finansowe zapewniały sobie jednostronne prawo do podnoszenia opłat kosztem konsumentów:

Europejski i krajowy standard ochrony prawnej (TSUE, Kodeks cywilny, UOKiK)

Rozstrzygnięcia Prezesa UOKiK stanowią bezpośrednie urzeczywistnienie przepisów prawa konsumenckiego oraz dorobku orzeczniczego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej:

• Art. 385¹ § 1 Kodeksu cywilnego: Podstawowa norma polskiego systemu prawnego stanowiąca, że postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (klauzula abuzywna). Sankcja bezskuteczności działa z mocy samego prawa (ex lege) i od momentu zawarcia umowy (ex tunc).
• Sprawa C-472/10 Invitel (TSUE): Trybunał orzekł, że warunki uprawniające przedsiębiorcę do jednostronnej zmiany stawek muszą precyzyjnie określać powody oraz metodykę kalkulacji nowych opłat, umożliwiając konsumentowi przewidzenie skutków finansowych. Orzeczenie potwierdziło również, że uznanie klauzuli wzorca za nieuczciwą chroni wszystkich konsumentów związanych danym wzorcem.
• Sprawa C-26/13 Kásler (TSUE): Wymóg transparentności nie może ograniczać się do samej zrozumiałości językowej czy gramatycznej tekstu. Konsument musi poznać rzeczywiste funkcjonowanie mechanizmu ekonomicznego, aby ocenić swoje przyszłe obciążenia finansowe.
• Art. 23d ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz uchwała SN (sygn. akt III CZP 17/15): Prawomocna decyzja Prezesa UOKiK o uznaniu postanowienia wzorca umowy za niedozwolone ma skutek wobec przedsiębiorcy oraz wobec wszystkich konsumentów, którzy zawarli z nim umowę na podstawie tego wzorca. Rozstrzygnięcie to wiąże sądy powszechne w procesach cywilnych, co oznacza, że sąd nie bada powtórnie abuzywności zapisu.

Mit „prawa do wypowiedzenia umowy”

Banki regularnie broniły się argumentem, że konsument nie ponosi szkody, ponieważ przy braku akceptacji nowych opłat ma prawo bezkosztowo wypowiedzieć umowę.

Prezes UOKiK i sądy unijne jednoznacznie odrzucają to stanowisko. W przypadku kredytów hipotecznych czy pożyczek ratalnych wypowiedzenie umowy rodzi obowiązek natychmiastowej spłaty całego niespłaconego kapitału. Zmuszenie klienta do zorganizowania natychmiastowego refinansowania długu pod presją czasu sprawia, że „prawo do wypowiedzenia” staje się w rzeczywistości sankcją wymierzoną w klienta, a nie instrumentem ochronnym.

Rygorystyczne obowiązki informacyjne nałożone na banki

W celu wyeliminowania trwających skutków naruszeń Prezes UOKiK zobowiązał ukarane instytucje do przeprowadzenia szerokiej akcji informacyjnej na własny koszt:

• Powiadomienia bezpośrednie: W terminie 2 miesięcy od uprawomocnienia się decyzji banki muszą przesłać indywidualne zawiadomienia (SMS, e-mail, bankowość elektroniczna, powiadomienia push w aplikacjach mobilnych: Pocztowy, Moje ING mobile, Erste, plusbank24) do wszystkich konsumentów, którzy zawarli umowy od 17 kwietnia 2016 roku.
• Komunikaty w serwisach i aplikacjach: Oświadczenie informujące o abuzywności klauzul musi pozostać opublikowane przez 4 miesiące na stronach głównych banków oraz na ekranach systemów transakcyjnych i aplikacji mobilnych (w czytelnej ramce, czarnym tekstem na białym tle, bez możliwości pominięcia jako zamykany baner reklamowy).
• Media społecznościowe: Bank Pocztowy, Erste Bank Polska oraz ING Bank Śląski mają obowiązek zamieścić dedykowane posty i relacje (stories) na swoich profilach na Facebooku i Instagramie z hasztagami #klauzuleabuzywne, #UOKiK oraz odnośnikami do treści decyzji.

Plan działania: Jak odzyskać nienależnie pobrane opłaty?

1. Zweryfikuj datę zawarcia umowy: Sprawdź, czy Twoja umowa lub aneks z bankiem zostały zawarte w oparciu o regulaminy stosowane po 17 kwietnia 2016 roku.
2. Przeanalizuj historię pobranych opłat: Przejrzyj wyciągi bankowe pod kątem podwyżek opłat za prowadzenie konta, obsługę karty lub prowizji kredytowych wprowadzonych na podstawie jednostronnych komunikatów banku.
3. Złóż reklamację niezwłocznie (nie czekaj na prawomocność wyroku): Wystąp do banku z oficjalnym pismem reklamacyjnym i wezwaniem do zwrotu nienależnie pobranych kwot (świadczenie nienależne w myśl art. 410 k.c. w zw. z art. 385¹ k.c.). Wskaż właściwą decyzję Prezesa UOKiK (RKT-2/2026, RKT-3/2026, RWR-4/2026 lub RWR-5/2026). Złożenie pisma już teraz przerywa bieg przedawnienia roszczeń (art. 118 k.c.) i chroni najstarsze nienależnie pobrane opłaty przed utratą możliwości ich dochodzenia.

Instrukcja krok po kroku: Jak pobrać wyciągi i zweryfikować opłaty w Twoim banku?

Aby precyzyjnie wyliczyć kwotę przysługującego Ci zwrotu, musisz zidentyfikować na historii rachunku operacje potrącone na podstawie bezprawnych podwyżek. Poniżej znajdziesz bezpośrednie ścieżki logowania i pobierania dokumentacji dla każdego z ukaranych banków:

1. ING Bank Śląski S.A.

• Serwis internetowy Moje ING: Zaloguj się na komputerze >> W menu głównym wybierz Konta lub Karty >> Kliknij w dany rachunek >> Przejdź do zakładki Wyciągi >> Wybierz wyciągi miesięczne w formacie PDF za sporny okres (lub przejdź do zakładki Historia, przefiltruj transakcje po typie „Opłaty i prowizje” i pobierz zestawienie CSV).
• Aplikacja mobilna Moje ING mobile: Wejdź w szczegóły konta >> Wybierz ikonę menu (trzy kropki) w prawym górnym rogu >> Kliknij Wyciągi >> Pobierz pliki PDF na telefon.

2. Erste Bank Polska S.A. (dawniej Santander Bank Polska / BZ WBK)

• Serwis bankowości elektronicznej: Zaloguj się na stronie internetowej banku >> Wybierz sekcję Rachunki lub Karty >> Przejdź do modułu Wyciągi i dokumenty >> Kliknij Wyciągi bankowe >> Zdefiniuj zakres dat i pobierz wyciągi okresowe PDF (dane z dawnych systemów BZWBK24 i Santander internet są zintegrowane w historii).
• Aplikacja mobilna Erste: Wybierz właściwe konto lub kartę kredytową >> Kliknij Szczegóły >> Wybierz opcję Wyciągi i pobierz dokumenty.

3. Bank Pocztowy S.A.

• Serwis Pocztowy24: Zaloguj się do portalu >> W lewym menu wybierz Rachunki >> Kliknij w numer rachunku ROR >> Wybierz zakładkę Wyciągi >> Pobierz wyciągi miesięczne PDF (klienci dawnej marki EnveloBank pobierają wyciągi w tym samym zintegrowanym panelu).
• Kredyty i pożyczki: Wybierz zakładkę Kredyty >> Przejdź do sekcji Historia spłat i prowizji, aby sprawdzić opłaty za aneksy lub zaświadczenia.

4. Plus Bank S.A.

• Serwis plusbank24: Zaloguj się do bankowości elektronicznej >> Wybierz Konto Plus lub właściwy rachunek kredytowy >> Kliknij w górnym pasku zakładkę Wyciągi >> Pobierz miesięczne zestawienia elektroniczne w formacie PDF (zwróć szczególną uwagę na opłaty za odnowienie limitu w koncie).

Jakich pozycji szukać na wyciągach? (Typologia zakwestionowanych opłat)

Porównaj stawki pobierane na wyciągach z pierwotną tabelą opłat i prowizji (TOiP), którą otrzymałeś w dniu podpisywania umowy. Zwróć szczególną uwagę na:

1. Opłaty za prowadzenie rachunku (ROR): comiesięczne opłaty abonamentowe podniesione pod pretekstem inflacji lub wzrostu cen energii i usług pocztowych (np. wzrost z 0 zł na 15 zł).
2. Opłaty za obsługę karty debetowej i kredytowej: podwyżki stawek miesięcznych/rocznych nawet o 200% lub wprowadzenie opłat do 200 zł za funkcjonalności dotychczas darmowe.
3. Prowizje kredytowe: podwyższone opłaty za sporządzenie aneksów, restrukturyzację zadłużenia, zmianę zabezpieczeń czy wydanie zaświadczeń o spłacie pożyczki.

Słownik kluczowych terminów

• Klauzula modyfikacyjna – postanowienie umowne zawarte we wzorcu (np. regulaminie), które określa przesłanki oraz zasady, na jakich przedsiębiorca (np. bank) jest uprawniony do jednostronnej zmiany warunków obowiązującej umowy, w tym do wprowadzania nowych opłat lub podwyższania dotychczasowych.
• Klauzula abuzywna (niedozwolone postanowienie umowne) – postanowienie umowy zawieranej z konsumentem, które nie zostało wynegocjowane indywidualnie i kształtuje jego prawa oraz obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art. 385¹ § 1 Kodeksu cywilnego oraz art. 3 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG).
• Dyrektywa 93/13/EWG – akt prawny Unii Europejskiej z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, stanowiący fundament europejskiego systemu ochrony konsumentów przed jednostronnie narzucanymi, nieuczciwymi postanowieniami umownymi.
• Główny przedmiot umowy – postanowienia umowne określające podstawowe, esencjonalne świadczenia stron, które charakteryzują daną umowę i definiują jej samą istotę (np. udostępnienie kapitału przez bank oraz jego zwrot przez kredytobiorcę). Zgodnie z art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13/EWG ocena abuzywności co do zasady nie dotyczy tych postanowień, o ile zostały wyrażone w sposób jasny i zrozumiały.
• Wymóg przejrzystości (prostego i zrozumiałego języka) – zasada wynikająca z art. 4 ust. 2 i art. 5 Dyrektywy 93/13/EWG, zgodnie z którą postanowienia umowne muszą być nie tylko zrozumiałe pod względem gramatycznym, ale również skonstruowane tak, aby konsument mógł poznać mechanizm ekonomiczny stojący za danym zapisem i oszacować jego konsekwencje finansowe.
• Powództwo o zaniechanie naruszeń (w interesie publicznym) – postępowanie sądowe lub administracyjne wszczynane przez podmiot wyznaczony przez prawo krajowe (np. organ ochrony konsumentów), mające na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych postanowień we wzorcach umów, niezależnie od konkretnego sporu indywidualnego.
• Przepis dyspozytywny (względnie obowiązujący) – przepis prawa krajowego, który ma zastosowanie wówczas, gdy strony umowy nie uregulowały danej kwestii odmiennie. W świetle orzecznictwa TSUE, przepis dyspozytywny może zastąpić unieważnioną klauzulę abuzywną, aby umożliwić dalsze trwanie umowy i zapobiec uciążliwym dla konsumenta skutkom jej całkowitego unieważnienia.
• Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK) – wyspecjalizowany sąd powszechny w Polsce, do którego banki i przedsiębiorcy mogą wnosić odwołania od nieprawomocnych decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
• Bezskuteczność / Nieważność postanowienia – skutek prawny polegający na tym, że nieuczciwe postanowienie umowne nie wiąże konsumenta z mocy samego prawa (ex tunc), co oznacza, że należy traktować je tak, jakby od początku nie zostało zamieszczone w umowie.

Najczęściej zadawane pytania