Schematy płatnicze w Polsce według ustawy o usługach płatniczych

Schematy płatnicze stanowią fundament nowoczesnego systemu płatniczego, umożliwiając realizację transakcji bezgotówkowych przy użyciu różnorodnych instrumentów płatniczych, takich jak karty płatnicze, aplikacje mobilne czy portfele elektroniczne. Można je zdefiniować jako zbiór uzgodnionych zasad i procedur, które regulują proces przeprowadzania transakcji płatniczych między uczestnikami danego schematu. Zasady te obejmują aspekty związane z wydawaniem instrumentów płatniczych, świadczeniem usługi acquiringu oraz przetwarzaniem i rozliczaniem transakcji. Efektywne funkcjonowanie schematów płatniczych ma kluczowe znaczenie dla stabilności i rozwoju polskiego systemu płatniczego, wpływając na wygodę i bezpieczeństwo uczestników rynku.

Głównym aktem prawnym regulującym funkcjonowanie schematów płatniczych w Polsce jest Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (dalej: Ustawa). Ustawa ta określa rodzaje schematów płatniczych, zasady nadzoru nad nimi, wymagania dotyczące uzyskania zezwolenia na ich prowadzenie oraz obowiązki organizacji płatniczych. Celem regulacji jest zapewnienie bezpieczeństwa, sprawności i efektywności funkcjonowania schematów płatniczych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Rodzaje schematów płatniczych w Polsce według ustawy o usługach płatniczych

Ustawa o usługach płatniczych wyróżnia następujące rodzaje schematów płatniczych:

• Czterostronny schemat płatniczy (w tym czterostronny system kart płatniczych): Jest to schemat, w którym wydawanie instrumentów płatniczych lub usługa acquiringu są świadczone przez podmiot (podmioty) inne niż podmiot prowadzący schemat płatniczy (organizacja płatnicza). 
• Trójstronny schemat płatniczy (w tym trójstronny system kart płatniczych): W tym schemacie wydawanie instrumentów płatniczych oraz usługa acquiringu są świadczone przez ten sam podmiot, który prowadzi schemat.
• Unijny schemat płatniczy (w tym trójstronny oraz czterostronny): Jest to schemat płatniczy, którego zasady funkcjonowania na terytorium Polski zostały poddane ocenie przez odpowiedni organ nadzoru państwa członkowskiego innego niż Polska lub odpowiedni organ Unii Europejskiej.

Warto zaznaczyć, że przepisy nie mają zastosowania do schematów, które funkcjonują na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 260/2012 ustanawiającego wymogi techniczne i handlowe w odniesieniu do poleceń przelewu i poleceń zapłaty w euro.

Czterostronny schemat płatniczy

Czterostronny schemat płatniczy to jeden z rodzajów schematów płatniczych funkcjonujących w Polsce. Najważniejsze cechy czterostronnego schematu płatniczego to:

• Jest to schemat płatniczy, w ramach którego wydawanie instrumentów płatniczych lub usługa acquiringu są świadczone przez podmiot (podmioty) inne niż podmiot prowadzący schemat płatniczy (organizacja płatnicza). Oznacza to, że w transakcji uczestniczą co najmniej cztery strony:
  • Płatnik (użytkownik instrumentu płatniczego).
  • Odbiorca (akceptant, np. sklep).
  • Wydawca instrumentu płatniczego (działający na rzecz płatnika).
  • Agent rozliczeniowy (świadczący usługę acquiringu na rzecz akceptanta).
  • Organizacja płatnicza (podmiot prowadzący schemat i zarządzający jego zasadami).
• Prowadzenie czterostronnego schematu płatniczego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej co do zasady wymaga zezwolenia Prezesa Narodowego Banku Polskiego (NBP). Zezwolenia wymaga również zmiana zasad funkcjonowania takiego schematu. Wniosek o wydanie zezwolenia należy złożyć co najmniej 3 miesiące przed planowanym rozpoczęciem działalności. Prezes NBP wydaje zezwolenie, jeżeli zasady dostępu do schematu są obiektywne, równe i proporcjonalne, a ograniczenia w dostępie nie są większe niż konieczne ze względu na ochronę przed ryzykami i stabilność schematu.
• Istnieją wyjątki od obowiązku uzyskania zezwolenia Prezesa NBP. Jeżeli czterostronny schemat płatniczy podlega nadzorowi odpowiedniego organu nadzoru państwa członkowskiego innego niż Polska lub odpowiedniego organu Unii Europejskiej i zasady jego funkcjonowania zostały ocenione przez ten organ, to prowadzenie takiego schematu w Polsce co do zasady nie wymaga zezwolenia Prezesa NBP. W takim przypadku należy przedstawić potwierdzenie dokonania oceny wraz z dokumentami. Jednakże, Prezes NBP może stwierdzić, że zasady te nie zapewniają wystarczającego bezpieczeństwa lub sprawności funkcjonowania, co może skutkować obowiązkiem uzyskania zezwolenia.
• Nadzór nad funkcjonowaniem schematów płatniczych sprawuje Prezes NBP. Czynności podejmowane przez Prezesa NBP obejmują m.in. wydawanie zezwoleń, ocenę funkcjonowania schematów, żądanie informacji i dokumentów, wydawanie zaleceń oraz decyzji o wstrzymaniu lub cofnięciu zezwolenia, a także nakładanie kar pieniężnych.
• Organizacja płatnicza prowadząca czterostronny schemat płatniczy ma obowiązki sprawozdawcze wobec NBP. Musi przekazywać kwartalne informacje o całkowitej liczbie i wartości przetworzonych i rozliczonych krajowych transakcji płatniczych oraz niezwłocznie informować o zdarzeniach mających negatywny wpływ na funkcjonowanie schematu. W przypadku czterostronnych systemów kart płatniczych istnieje również obowiązek przekazywania informacji o stosowanych stawkach opłat interchange.
• Zasady funkcjonowania czterostronnego schematu płatniczego muszą m.in. określać nazwę, rodzaje instrumentów płatniczych, waluty transakcji, infrastrukturę, wymagania dla uczestników (wydawców, akceptantów, użytkowników), zapewniać przejrzystość przepływów środków, wskazywać sposób zarządzania ryzykiem oraz zapewniać bezpieczeństwo i sprawność przetwarzania transakcji. Schemat nie może wprowadzać ograniczeń dotyczących udziału w innych schematach płatniczych ani dyskryminować dostawców usług płatniczych.

Lista schematów płatniczych funkcjonujących w Polsce, w tym czterostronnych, jest dostępna na stronie internetowej NBP. Przykłady czterostronnych systemów kart płatniczych działających w Polsce to Visa Europe, Mastercard Europe i American Express. Polski Standard Płatności (operator BLIK) również prowadzi czterostronny schemat płatniczy niebędący systemem kart płatniczych.

Trójstronny schemat płatniczy

Trójstronny schemat płatniczy jest kolejnym ze schematów płatniczych funkcjonujących w Polsce. Najważniejsze cechy trójstronnego schematu płatniczego to:

• Jest to schemat płatniczy, w ramach którego wydawanie instrumentów płatniczych oraz świadczenie usługi acquiringu są realizowane przez ten sam podmiot, który prowadzi ten schemat (organizację płatniczą). Oznacza to, że organizacja płatnicza pełni jednocześnie rolę:
  • Wydawcy instrumentu płatniczego (dostarcza instrument płatniczy płatnikowi).
  • Agenta rozliczeniowego (zawiera umowy z akceptantami i przyjmuje płatności).
  • Operatora schematu płatniczego (ustala zasady i zarządza funkcjonowaniem schematu).
• W transakcji w ramach trójstronnego schematu płatniczego bezpośrednio zaangażowane są trzy strony:
  • Płatnik (użytkownik instrumentu płatniczego).
  • Odbiorca (akceptant, np. sklep).
  • Organizacja płatnicza (pełniąca role wydawcy i agenta rozliczeniowego).
• W przeciwieństwie do czterostronnego schematu płatniczego, w modelu trójstronnym nie występuje oddzielny wydawca instrumentu płatniczego działający na rzecz płatnika oraz oddzielny agent rozliczeniowy działający na rzecz akceptanta, którzy byliby odrębni od organizacji płatniczej.
• Prowadzenie trójstronnego schematu płatniczego jest bezwarunkowo zwolnione z obowiązku uzyskania zezwolenia Prezesa Narodowego Banku Polskiego (NBP). Zwolniony jest również z obowiązku uzyskania zezwolenia na wprowadzenie zmian w zasadach funkcjonowania takiego schematu.
• Pomimo zwolnienia z obowiązku uzyskania zezwolenia, organizacje prowadzące trójstronne schematy płatnicze podlegają nadzorowi systemowemu Prezesa NBP.
• Podobnie jak w przypadku innych schematów płatniczych, organizacje prowadzące trójstronne schematy płatnicze mają obowiązki sprawozdawcze wobec NBP. Są one zobowiązane do:
  • Przekazywania kwartalnych informacji o całkowitej liczbie i wartości przetworzonych i rozliczonych krajowych transakcji płatniczych.
  • Niezwłocznego przekazywania informacji o zaistniałych incydentach mających lub mogących mieć negatywny wpływ na sprawne lub bezpieczne funkcjonowanie schematu płatniczego.
• Przykładem trójstronnego schematu płatniczego może być sytuacja, w której dana firma wydaje własne karty lojalnościowe lub aplikacje płatnicze, które są akceptowane wyłącznie w jej własnych placówkach handlowych.

Należy pamiętać, że odróżnienie, czy dany model płatniczy stanowi trójstronny schemat płatniczy, jest istotne z punktu widzenia regulacyjnego, w szczególności w kontekście obowiązku uzyskania zezwolenia Prezesa NBP.

Unijny schemat płatniczy

Unijny schemat płatniczy stanowi jeden z typów systemów płatniczych działających w Polsce. Kluczowe cechy unijnego schematu płatniczego to:

• Jest to schemat płatniczy (zarówno trójstronny, jak i czterostronny), którego zasady funkcjonowania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zostały poddane ocenie przez odpowiedni organ nadzoru państwa członkowskiego innego niż Rzeczpospolita Polska lub odpowiedni organ Unii Europejskiej.
• Co do zasady, unijne schematy płatnicze są zwolnione z obowiązku uzyskania zezwolenia Prezesa Narodowego Banku Polskiego (NBP) na funkcjonowanie na terytorium Polski.
• Podobnie, zwolnione są również z obowiązku uzyskania zezwolenia Prezesa NBP na wprowadzanie zmian w zasadach funkcjonowania danego schematu płatniczego.
• Istnieją jednak wyjątki od tego zwolnienia. Zezwolenie Prezesa NBP na funkcjonowanie oraz na zmiany w zasadach jest wymagane, jeżeli:
  • Zmiana zasad funkcjonowania schematu płatniczego obejmuje działalność prowadzoną wyłącznie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W takim przypadku stosuje się odpowiednio przepisy art. 132zn ust. 1 i 3–6 ustawy o usługach płatniczych.
  • Prezes NBP stwierdzi, że zasady funkcjonowania schematu płatniczego nie zapewniają w wystarczającym stopniu bezpieczeństwa lub sprawności funkcjonowania samego schematu, powiązanej infrastruktury, systemów płatności lub innych schematów płatniczych. W takiej sytuacji Prezes NBP wzywa organizację płatniczą do wystąpienia z wnioskiem o uzyskanie zezwolenia.
• Aby skorzystać ze zwolnienia z obowiązku uzyskania zezwolenia, organizacja płatnicza prowadząca unijny schemat płatniczy informuje Prezesa NBP o poddaniu ocenie zasad funkcjonowania schematu przez odpowiedni organ nadzoru innego państwa członkowskiego lub UE co najmniej na miesiąc przed planowanym terminem rozpoczęcia funkcjonowania na terytorium Polski. Do informacji należy dołączyć odpis odpowiedniego dokumentu potwierdzającego dokonanie oceny wraz z dokumentacją, która podlegała tej ocenie, oraz informację o rodzajach instrumentów płatniczych oferowanych w ramach schematu.
• W przypadku gdy unijny schemat płatniczy jest systemem kart płatniczych, organizacja kartowa przekazuje Prezesowi NBP informacje potwierdzające zgodność ustalonych zasad z wymogami rozporządzenia (UE) 2015/751 co najmniej na 2 miesiące przed planowanym rozpoczęciem funkcjonowania w Polsce. System kart płatniczych może rozpocząć działalność w Polsce, jeżeli Prezes NBP w ciągu 2 miesięcy nie stwierdzi braku zgodności z tym rozporządzeniem.
• Mimo zwolnienia z obowiązku uzyskania zezwolenia, unijne schematy płatnicze podlegają nadzorowi systemowemu sprawowanemu przez Prezesa NBP.
• Organizacja płatnicza prowadząca unijny schemat płatniczy ma obowiązki sprawozdawcze wobec NBP, w tym przekazywanie kwartalnych informacji o liczbie i wartości transakcji oraz niezwłoczne informowanie o incydentach.

Podsumowując, unijny schemat płatniczy korzysta z ułatwień regulacyjnych w Polsce ze względu na wcześniejszą ocenę jego zasad przez organy nadzorcze w innych krajach UE lub przez instytucje unijne. Jednakże, Prezes NBP zachowuje uprawnienia do interwencji, zwłaszcza w kwestiach bezpieczeństwa i sprawności funkcjonowania na polskim rynku, oraz w przypadku zmian dotyczących wyłącznie działalności w Polsce.

Schematy płatnicze działające w Polsce

Narodowy Bank Polski prowadzi i zamieszcza na swojej stronie internetowej listę schematów płatniczych funkcjonujących na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ta lista pełni rolę publicznej informacji o podmiotach i systemach działających w obszarze płatności w Polsce.

Lista schematów płatniczych publikowana przez NBP zawiera następujące informacje:

• Nazwę organizacji płatniczej lub innych podmiotów odpowiedzialnych za funkcjonowanie schematu płatniczego. Przykłady organizacji płatniczych wymienione na liście to Visa Europe Limited, Mastercard Europe S.A., American Express Europe S.A., Polski Standard Płatności sp. z o.o. (operator BLIK), YetiPay sp. z o.o., mPay S.A., SkyCash Poland S.A., Planet Pay sp. z o.o., Billon Solutions sp. z o.o., PayEye sp. z o.o., oraz UPEPO sp. z o.o..
• Siedzibę organizacji płatniczej.
• Nazwę schematu płatniczego. Przykłady to Visa Europe, Mastercard, American Express, Schemat Płatniczy BLIK, YetiPay, mPay, SkyCash, Smoopay, Billon, payeye, PaySpe.
• Rodzaje instrumentów płatniczych wydawanych w ramach tego schematu. Przykłady to karty płatnicze (Visa, Mastercard, American Express) oraz portfele elektroniczne (BLIK, YetiPay, SkyCash, Billon, PaySpe) i aplikacje mobilne (mPay, Smoopay, payeye).

Cel i charakter listy:

• Lista ta ma charakter informacyjny i służy zapewnieniu transparentności rynku schematów płatniczych w Polsce.
• Znajdują się na niej zarówno czterostronne schematy płatnicze, które co do zasady wymagają zezwolenia Prezesa NBP, jak i trójstronne schematy płatnicze, które są z tego obowiązku zwolnione.
• Na liście mogą figurować również unijne schematy płatnicze, które podlegają ocenie organów nadzoru w innych państwach członkowskich UE lub na poziomie unijnym i które są co do zasady zwolnione z obowiązku uzyskania zezwolenia Prezesa NBP.

Poniżej przedstawiam listę przykładowych schematów płatniczych funkcjonujących w Polsce na dzień 7 kwietnia 2025 r. w formie tabeli.

W przypadku wydania przez Prezesa NBP decyzji o czasowym, częściowym albo całkowitym wstrzymaniu funkcjonowania schematu płatniczego lub o cofnięciu zezwolenia, informacja o tym jest również zamieszczana na stronie internetowej NBP, a dany schemat może zostać skreślony z listy po uprawomocnieniu się decyzji.

Aktualna lista schematów płatniczych jest dostępna na stronie internetowej Narodowego Banku Polskiego.. Należy pamiętać, że treść tej listy może ulegać zmianom w zależności od pozyskiwania informacji o kolejnych schematach spełniających definicję schematu płatniczego zgodnie z ustawą o usługach płatniczych.

Nadzór nad schematami płatniczymi

Prezes NBP pełni kluczową rolę w nadzorze nad funkcjonowaniem schematów płatniczych na terytorium Polski. W ramach sprawowanego nadzoru, Prezes NBP posiada szereg uprawnień, w tym:

• Wydawanie zezwoleń na prowadzenie schematu płatniczego oraz zezwoleń na zmianę zasad jego funkcjonowania.
• Dokonywanie oceny funkcjonowania schematów płatniczych.
• Żądanie przedstawienia informacji lub dokumentów niezbędnych do oceny funkcjonowania schematu.
• Pozyskiwanie informacji o prowadzonej działalności.
• Wydawanie zaleceń.
• Wydawanie decyzji o czasowym, częściowym albo całkowitym wstrzymaniu funkcjonowania schematu płatniczego albo cofnięciu zezwolenia na jego prowadzenie.
• Nakładanie kar pieniężnych.

Współpraca z Komisją Nadzoru Finansowego również odgrywa istotną rolę. KNF sprawuje nadzór nad przestrzeganiem rozporządzenia (UE) 2015/751 w sprawie opłat interchange w odniesieniu do transakcji płatniczych realizowanych w oparciu o kartę przez określonych dostawców usług płatniczych. KNF może w szczególności kierować do dostawców zalecenia oraz występować o udzielenie informacji lub wyjaśnień. Ponadto, NBP udostępnia KNF dane dotyczące liczby prowadzonych rachunków płatniczych oraz rachunków, do których dostawca świadczący usługę dostępu do informacji o rachunku posiada dostęp.

Obowiązki organizacji płatniczych

Organizacje płatnicze prowadzące schematy płatnicze są zobowiązane do przestrzegania szeregu obowiązków, w tym obowiązków sprawozdawczych oraz zapewnienia właściwego funkcjonowania schematu.

Obowiązki sprawozdawcze obejmują przekazywanie do NBP kwartalnych informacji o całkowitej liczbie i wartości przetworzonych i rozliczonych krajowych transakcji płatniczych. Ponadto, organizacje płatnicze są zobowiązane do niezwłocznego informowania NBP o wszelkich zdarzeniach zaistniałych w związku z prowadzeniem schematu płatniczego, które mają lub mogą mieć negatywny wpływ na jego sprawne lub bezpieczne funkcjonowanie (incydenty). W przypadku czterostronnych systemów kart płatniczych, organizacje kartowe przekazują również kwartalne informacje niezbędne do sprawdzenia prawidłowości stosowania opłat interchange. NBP może również żądać od organizacji płatniczych udostępnienia dodatkowych informacji i dokumentów niezbędnych do oceny zgodności funkcjonowania schematu z przepisami prawa oraz zapewnienia jego bezpieczeństwa i sprawności.

Zasady funkcjonowania schematu płatniczego muszą być zgodne z przepisami prawa oraz zapewniać bezpieczeństwo i sprawność jego działania. Organizacja płatnicza jest odpowiedzialna za:

• Określenie nazwy schematu i rodzajów instrumentów płatniczych w nim wydawanych.
• Wskazanie walut, w których przeprowadzane jest przetwarzanie i rozliczanie transakcji.
• Określenie uczestników schematu oraz zakresu ich odpowiedzialności.
• Zapewnienie przejrzystości przepływów finansowych.
• Wdrożenie procedur zarządzania ryzykiem związanym z funkcjonowaniem schematu.
• Zapewnienie uczestnikom i użytkownikom rzetelnej informacji o ryzyku.
• Zapewnienie bezpiecznego i sprawnego przetwarzania, rozliczania i rozrachunku transakcji.
• Określenie obiektywnych, równych i proporcjonalnych kryteriów dostępu do schematu, bez nieuzasadnionych ograniczeń.
• Posiadanie i stosowanie procedur reklamacyjnych.

Zmiany w zasadach funkcjonowania schematu płatniczego

Wszelkie zmiany w zasadach funkcjonowania czterostronnego schematu płatniczego wymagają uzyskania zezwolenia Prezesa NBP. Proces uzyskania zezwolenia na zmianę zasad jest analogiczny do procesu uzyskania zezwolenia na prowadzenie schematu, z tym że wniosek powinien odnosić się do zakresu planowanych zmian. W przypadku unijnych schematów płatniczych, organizacja płatnicza jest zobowiązana do przekazania informacji o planowanych zmianach do NBP. Jeżeli jednak Prezes NBP stwierdzi, że zmiany te mogą zagrażać bezpieczeństwu lub sprawności funkcjonowania schematu, może wezwać do uzyskania formalnego zezwolenia. Zmiany dotyczące wyłącznie funkcjonowania schematu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mogą podlegać ocenie NBP nawet w przypadku unijnych schematów.

Konsekwencje naruszeń i utraty zezwolenia

W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w funkcjonowaniu schematu płatniczego, Prezes NBP może podjąć decyzję o czasowym, częściowym albo całkowitym wstrzymaniu jego funkcjonowania lub o cofnięciu udzielonego zezwolenia. Przesłankami do podjęcia takiej decyzji są m.in. działanie schematu sprzeczne z przepisami prawa, niezgodność z udzielonym zezwoleniem, brak zapewnienia bezpieczeństwa lub sprawności jego funkcjonowania, niewykonanie wydanych zaleceń oraz dokonanie zmian w zasadach funkcjonowania bez wymaganego zezwolenia. Informacja o decyzji o wstrzymaniu lub cofnięciu zezwolenia jest publikowana na stronie internetowej NBP.

Ponadto, za naruszenia przepisów Ustawy o usługach płatniczych w zakresie schematów płatniczych, Prezes NBP może nałożyć na organizację płatniczą kary pieniężne. Wysokość kary jest uzależniona od rodzaju i wagi naruszenia, jego wpływu na rynek usług płatniczych, rozmiaru prowadzonej działalności oraz sytuacji finansowej organizacji.

Podsumowanie

Regulacje dotyczące schematów płatniczych w Polsce, wynikające z Ustawy o usługach płatniczych, mają na celu zapewnienie stabilności, bezpieczeństwa i efektywności systemu płatniczego. Ustawa rozróżnia trójstronne, czterostronne i unijne schematy płatnicze, z których jedynie prowadzenie czterostronnych schematów działających w Polsce oraz istotne zmiany w ich zasadach wymagają uzyskania zezwolenia Prezesa NBP. Prezes NBP odgrywa kluczową rolę w nadzorze, posiadając szerokie uprawnienia w zakresie wydawania zezwoleń, oceny funkcjonowania, nakładania sankcji oraz wstrzymywania działalności schematów. Organizacje płatnicze są zobowiązane do przestrzegania licznych obowiązków sprawozdawczych oraz zapewnienia zgodności funkcjonowania schematu z przepisami prawa, w tym w zakresie bezpieczeństwa, sprawności i zasad dostępu.

Z uwagi na złożoność materii, zaleca się szczegółowe zapoznanie z treścią Ustawy o usługach płatniczych oraz innymi właściwymi aktami prawnymi i wytycznymi Narodowego Banku Polskiego.

Źródła

• Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (Dz. U. z 2024 r. poz. 30)
• Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 10 maja 2017 r. w sprawie funkcjonowania schematu płatniczego (Dz. U. z 2017 r. poz. 995)
• Strona internetowa Narodowego Banku Polskiego – Nadzór systemowy w zakresie systemów płatniczych: https://www.nbp.pl/systemplatniczy/nadzor/nadzor-systemowy.html
• Lista systemów i schematów płatniczych nadzorowanych przez Prezesa NBP: https://www.nbp.pl/systemplatniczy/nadzor/lista-systemow-i-schematow.pdf
• Prowadzenie schematu płatniczego – serwis informacyjno-usługowy dla przedsiębiorcy Biznes.gov.pl: https://www.biznes.gov.pl/pl/opisy-procedur/-/ps/zezwolenie-na-prowadzenie-schematu-platniczego
• Schematy płatnicze – FAQ – Narodowy Bank Polski: https://www.nbp.pl/systemplatniczy/nadzor/schematy-platnicze-faq.pdf
• Biuletyn Informacyjny NBP „Nadzór systemowy w zakresie systemu płatniczego”: https://www.nbp.pl/systemplatniczy/nadzor/biuletyn_nadzor_systemowy_2018.pdf
• Polityka w zakresie nadzoru systemowego nad infrastrukturą rynku finansowego: https://www.nbp.pl/systemplatniczy/nadzor/polityka_nadzoru_systemowego.pdf

Słownik kluczowych terminów

• Schemat płatniczy: Zbiór uzgodnionych zasad i procedur, które regulują proces przeprowadzania transakcji płatniczych między uczestnikami danego schematu.
• Ustawa o usługach płatniczych: Główny akt prawny w Polsce regulujący funkcjonowanie schematów płatniczych, dostawców usług płatniczych i inne aspekty związane z płatnościami.
• Czterostronny schemat płatniczy: Schemat, w którym wydawanie instrumentów płatniczych lub usługa acquiringu są świadczone przez podmioty inne niż organizacja płatnicza prowadząca schemat. Angażuje płatnika, odbiorcę, wydawcę, agenta rozliczeniowego i organizację płatniczą.
• Trójstronny schemat płatniczy: Schemat, w którym wydawanie instrumentów płatniczych oraz usługa acquiringu są świadczone przez ten sam podmiot, który prowadzi schemat (organizację płatniczą). Angażuje płatnika, odbiorcę i organizację płatniczą.
• Unijny schemat płatniczy: Schemat płatniczy (trójstronny lub czterostronny), którego zasady funkcjonowania zostały ocenione przez organ nadzoru innego państwa członkowskiego UE lub odpowiedni organ Unii Europejskiej.
• Organizacja płatnicza: Podmiot prowadzący schemat płatniczy i zarządzający jego zasadami.
• Wydawca instrumentu płatniczego: Podmiot dostarczający instrument płatniczy płatnikowi (np. bank wydający kartę).
• Agent rozliczeniowy (Acquirer): Podmiot świadczący usługę przyjmowania płatności od odbiorców (akceptantów).
• Płatnik: Użytkownik instrumentu płatniczego, inicjujący transakcję.
• Odbiorca (Akceptant): Podmiot przyjmujący płatność (np. sklep).
• Zezwolenie Prezesa NBP: Oficjalne pozwolenie wydawane przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego, wymagane do prowadzenia czterostronnego schematu płatniczego i wprowadzania zmian w jego zasadach.
• Nadzór systemowy: Działania podejmowane przez Prezesa NBP w celu monitorowania i oceny funkcjonowania schematów płatniczych oraz zapewnienia ich bezpieczeństwa i efektywności.
• Obowiązki sprawozdawcze: Regularne przekazywanie informacji i danych przez organizacje płatnicze do Narodowego Banku Polskiego dotyczących ich działalności.
• Opłaty interchange: Opłaty pobierane między bankami w transakcjach kartowych.
• Instrument płatniczy: Urządzenie lub zbiór procedur uzgodnionych między użytkownikiem a dostawcą usług płatniczych, służące do inicjowania i wykonywania transakcji płatniczych (np. karta płatnicza, aplikacja mobilna).

Najczęściej zadawane pytania – schematy płatnicze