Co to jest Wangiri? Jak nie paść ofiarą oszustwa telefonicznego

Mobilna technologia jest szeroko dostępna, a właściciele telefonów coraz częściej natrafiają na nieodebrane połączenia z nieznanych numerów. Szczególną czujność powinny wzbudzać sytuacje, w których połączenie trwa bardzo krótko, zaledwie jeden sygnał. Opisane zjawisko może być próbą oszustwa telefonicznego znanego jako Wangiri, którego celem jest wyłudzenie pieniędzy od nieświadomych użytkowników.

Niniejszy artykuł ma za zadanie kompleksowo przedstawić mechanizm tego oszustwa, jego potencjalne konsekwencje oraz skuteczne metody ochrony przed nim.

Co to jest Wangiri?

Termin Wangiri wywodzi się z języka japońskiego i dosłownie oznacza „jeden dzwonek i odcięcie„. Jest to forma oszustwa telefonicznego, w której przestępcy wykonują krótkie połączenia na losowe numery telefonów, najczęściej z  numerów międzynarodowych, po czym natychmiast je rozłączają. Celem tych działań jest sprowokowanie ofiary do oddzwonienia na ten numer, który zazwyczaj jest numerem o podwyższonej opłacie (premium rate number) lub numerem międzynarodowym, generującym wysokie koszty dla dzwoniącego. Wangiri jest również znane jako „one ring scam„.

Jak działa oszustwo Wangiri?

Proces oszustwa Wangiri przebiega zazwyczaj w następujący sposób:

• Inicjacja: Oszuści wykorzystują automatyczne systemy wybierania numerów (auto-dialery) do masowego dzwonienia na szeroką gamę numerów telefonów w różnych regionach. Alternatywnie, mogą być wykorzystywane masowe wiadomości SMS zachęcające do oddzwonienia.
• Krótki sygnał i rozłączenie: Połączenia są celowo bardzo krótkie, zazwyczaj trwają tylko jeden dzwonek, po czym następuję natychmiastowe rozłączenie. Ma to na celu jedynie wyświetlenie nieodebranego połączenia na telefonie odbiorcy.
• Oddzwonienie ofiary: Ciekawość, obawa przed przegapieniem ważnej informacji lub odruch skłaniają użytkownika do oddzwonienia na nieznany numer.
• Połączenie z numerem premium: Numer, na który oddzwania ofiara, jest często numerem o podwyższonej opłacie lub międzynarodowym numerem premium, który nalicza bardzo wysokie stawki za połączenie od momentu jego nawiązania. Oszuści uzyskują część tych opłat.
• Wysokie opłaty: Za każdą minutę trwania połączenia naliczane są wysokie opłaty, co generuje znaczne koszty dla ofiary.
• Przetrzymywanie na linii: Oszuści stosują różne techniki, aby jak najdłużej utrzymać ofiarę na linii. Może to obejmować odtwarzanie sygnału oczekiwania lub muzyki, dając złudzenie, że połączenie zostanie zaraz połączone. W niektórych przypadkach połączenie jest odbierane automatycznie przez system, a ofiara słyszy sygnał oczekiwania, nieświadoma, że opłaty są już naliczane.
• Zyski oszustów: Oszuści dzielą się wygenerowanymi przychodami z operatorami telekomunikacyjnymi, którzy utrzymują numery premium.

Skala problemu:

Oszustwo Wangiri stanowi poważne zagrożenie na całym świecie. Szacuje się, że telekomunikacyjne oszustwa, w tym Wangiri, generują straty dla branży na poziomie około 28,3 miliarda dolarów rocznie. Inne źródła podają, że operatorzy telekomunikacyjni globalnie tracą około 1,82 miliarda USD rocznie z powodu tego typu oszustw. Przykładem ataku na dużą skalę jest sytuacja z Irlandii w 2019 roku, gdzie w ciągu kilku dni tysiące osób zostało celem oszustów. W Polsce również odnotowuje się liczne przypadki tego procederu, a szacowane straty użytkowników telefonów komórkowych w 2023 roku sięgają milionów złotych. Wzrost popularności automatycznych systemów telefonicznych typu VOIP przyczynił się do wzrostu liczby tego typu oszustw o 15% w 2024 roku, generując miliardy dolarów strat na całym świecie.

Jak rozpoznać atak Wangiri?

Aby ustrzec się przed oszustwem Wangiri, należy zachować szczególną ostrożność w przypadku otrzymywania połączeń z nieznanych numerów, zwłaszcza tych z zagranicznymi prefiksami. Szczególną uwagę powinny wzbudzać nietypowe kierunkowe międzynarodowe. Przykłady krajów i ich prefiksów, na które należy zwrócić uwagę, to między innymi:

• Burkina Faso (+226)
• Nigeria (+234)
• Mołdawia (+373)
• Mali (+223)
• Somalia (+252)
• Filipiny (+63)
• Polinezja Francuska (+689)
• Kuba (+53)
• Wybrzeże Kości Słoniowej (+225, +255)
• Demokratyczna Republika Konga (+243)
• Kosowo (+383)
• Tunezja (+216)
• Afganistan (+93)
• Azerbejdżan (+994)
• Białoruś (+375)
• Włochy (+39)

Charakterystycznym znakiem oszustwa jest połączenie trwające tylko jeden sygnał i natychmiastowe rozłączenie. Połączenia te często wykonywane są w nocy lub w godzinach pracy, kiedy trudniej jest odebrać telefon. Należy również zachować ostrożność w przypadku otrzymywania podejrzanych wiadomości SMS z prośbą o oddzwonienie na nieznany numer. Długość numeru również może być wskazówką – numery zagraniczne są zazwyczaj dłuższe niż polskie (9 cyfr lub 11 z +48). Oszuści mogą także wykorzystywać numery udające polskie prefiksy, np. zaczynające się od 703 lub 22 (kierunkowy z Warszawy). Brak pozostawionej wiadomości głosowej od dzwoniącego, połączenia które nie zostało odebrane, również może sugerować próbę oszustwa. Częste, krótkie połączenia z różnych nieznanych numerów powinny wzbudzić podejrzenia.

Ryzyko i konsekwencje oddzwonienia

Oddzwonienie na numer powiązany z oszustwem Wangiri niesie ze sobą poważne ryzyko finansowe. Użytkownik może zostać obciążony wysokimi kosztami połączeń międzynarodowych oraz opłatami za połączenia premium. Stawki za minutę rozmowy mogą być bardzo wysokie, sięgając nawet kilkunastu złotych. W skrajnych przypadkach, jedno nieświadome oddzwonienie i pozostanie na linii przez kilka minut może skutkować stratą nawet kilkuset złotych. Mechanizm oszustwa często polega na automatycznym odbieraniu połączeń i odtwarzaniu sygnału oczekiwania, co wprowadza w błąd ofiarę co do momentu rozpoczęcia naliczania opłat. Poza stratami finansowymi, ofiary oszustwa mogą doświadczyć poczucia stresu i naruszenia prywatności. Należy również wspomnieć o Wangiri 2.0, gdzie oszuści wykorzystują boty do generowania połączeń zwrotnych poprzez formularze kontaktowe na stronach firm.

Jak się chronić przed oszustwem telefonicznym Wangiri?

Istnieje kilka kluczowych zasad, których przestrzeganie może skutecznie zminimalizować ryzyko padnięcia ofiarą oszustwa Wangiri:

• Nie oddzwaniaj na nieznane numery, a w szczególności na numery z zagranicznymi prefiksami, których nie rozpoznajesz.
• Przed oddzwonieniem na nieznany numer, warto sprawdzić go w Internecie. Wiele stron i aplikacji zawiera bazy danych podejrzanych numerów.
• Ignoruj połączenia, które dzwonią tylko raz.
• Zablokuj podejrzane numery w ustawieniach swojego telefonu.
• Rozważ używanie aplikacji do blokowania połączeń spamowych.
• Skontaktuj się ze swoim operatorem i ustaw blokadę na połączenia międzynarodowe i numery premium, jeśli nie wykonujesz takich połączeń regularnie.
• Bądź ostrożny przy odbieraniu nieznanych połączeń i zwracaj uwagę na wyświetlany numer.
• Staraj się nie udostępniać swojego numeru telefonu publicznie online.
• Jeśli prowadzisz firmę, informuj swoich klientów o ryzyku oszustwa Wangiri.
• Usuwaj podejrzane numery z historii połączeń, aby uniknąć przypadkowego oddzwonienia.
• Zwracaj uwagę na wszelkie nietypowe numery w swoim rejestrze połączeń.
• Włącz filtr blokujący spam w swoim telefonie, jeśli taka funkcja jest dostępna.

Co zrobić, jeśli oddzwaniałeś na numer Wangiri?

Jeśli nieświadomie oddzwoniłeś na podejrzany numer, powinieneś natychmiast zakończyć połączenie. Następnie skontaktuj się ze swoim operatorem telekomunikacyjnym i zgłoś ten incydent. Zapytaj o możliwość zwrotu poniesionych kosztów (choć nie zawsze jest to gwarantowane). Sprawdź swój rachunek telefoniczny tak szybko, jak to możliwe, aby monitorować ewentualne nieautoryzowane opłaty. Przekaż również informacje o podejrzanym numerze swojemu operatorowi, aby mógł go zablokować w swojej sieci. Możesz również zgłosić sprawę do CERT Polska.

Działania operatorów telekomunikacyjnych i instytucji

Operatorzy telekomunikacyjni podejmują różne działania w celu zwalczania oszustwa Wangiri. Prowadzą proaktywne monitorowanie sieci w celu wykrywania podejrzanej aktywności. Blokują znane i nowo identyfikowane fałszywe numery i zakresy numerów. Współpracują również z innymi operatorami na całym świecie w celu wymiany informacji i skoordynowanej walki z tym problemem. Wykorzystują zaawansowane technologie cross-validation, sztuczną inteligencję (AI) i analizę danych do identyfikowania i blokowania podejrzanych połączeń. Operatorzy powinni również informować swoich klientów o potencjalnych zagrożeniach związanych z Wangiri. Istotna jest także współpraca międzynarodowa organów regulacyjnych i branżowych, takich jak FCC, CFCA, GSMA FASG i i3forum. Inicjatywy branżowe, takie jak RAG Wangiri Blockchain Consortium, umożliwiają wymianę informacji o oszustwach w czasie rzeczywistym. 

Polscy operatorzy telekomunikacyjni podejmują pewne działania w celu ochrony klientów przed oszustwami Wangiri, takie jak ostrzeżenia i możliwość zgłaszania podejrzanych numerów. Jeden z operatorów (Play) w przypadku wykrycia ruchu typu Wangiri, przed połączeniem na drogi kierunek odtwarza bezpłatną informację i wymaga potwierdzenia zamiaru połączenia. Jednak w Polsce nie ma jeszcze rozwiązań podobnych do szwedzkiej usługi Telia Payback, która obciąża kosztami oszustów.

Podsumowanie i wnioski

Oszustwo Wangiri stanowi poważne i dynamicznie rozwijające się zagrożenie dla użytkowników telefonów na całym świecie. Jego mechanizm opiera się na prostej ludzkiej ciekawości i odruchu oddzwaniania na nieodebrane połączenia, co może prowadzić do znaczących strat finansowych. Kluczowe w ochronie przed tym oszustwem jest zachowanie ostrożności i zdrowego rozsądku. Pamiętajmy, aby nie oddzwaniać na nieznane numery, szczególnie te z zagranicznymi prefiksami, blokować podejrzane numery i informować o podejrzanych połączeniach swojego operatora. Świadome korzystanie z telefonu i dbałość o własne bezpieczeństwo cyfrowe są najlepszą ochroną przed tego typu oszustwami.

Zachęcam do dzielenia się wiedzą na temat oszustwa Wangiri z rodziną i znajomymi, aby zwiększyć świadomość tego zagrożenia. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości lub podejrzeń, nie wahaj się skontaktować ze swoim operatorem lub odpowiednimi służbami.

Słownik kluczowych terminów

• Wangiri: Termin pochodzący z języka japońskiego, oznaczający „jeden dzwonek i odcięcie”. Jest to forma oszustwa telefonicznego polegająca na wykonywaniu krótkich połączeń w celu skłonienia ofiary do oddzwonienia na numer o podwyższonej opłacie.
• Numer o podwyższonej opłacie (Premium Rate Number): Numer telefoniczny, na który połączenia są droższe niż standardowe, a część opłat jest przekazywana właścicielowi numeru. Oszuści wykorzystują te numery w schemacie Wangiri.
• Auto-dialer (Automatyczny System Wybierania Numerów): System komputerowy używany do automatycznego wykonywania połączeń telefonicznych na dużą skalę. Oszuści wykorzystują je do inicjowania masowych ataków Wangiri.
• Prefiks Międzynarodowy: Ciąg cyfr poprzedzający numer telefonu, identyfikujący kraj, z którego pochodzi połączenie. Nieznane prefiksy zagraniczne w połączeniach Wangiri powinny wzbudzić czujność.
• VOIP (Voice over Internet Protocol): Technologia umożliwiająca przesyłanie głosu za pośrednictwem internetu. Umożliwia oszustom tanie i anonimowe wykonywanie dużej liczby połączeń Wangiri.
• CERT Polska: Zespół Reagowania na Incydenty Bezpieczeństwa Komputerowego, działający w ramach NASK (Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa). Można do niego zgłaszać przypadki cyberoszustw, w tym Wangiri.
• Blokada Połączeń: Funkcja dostępna w telefonach i u operatorów telekomunikacyjnych, pozwalająca na uniemożliwienie odbierania lub wykonywania połączeń z określonych numerów lub zakresów numerów (np. międzynarodowych, premium).
• Spam Telefoniczny: Niechciane i masowo rozsyłane połączenia telefoniczne, często o charakterze reklamowym lub oszukańczym (np. Wangiri).
• Cross-validation: Zaawansowana technika analizy danych wykorzystywana przez operatorów do identyfikowania wzorców podejrzanej aktywności w sieci, w celu wykrywania oszustw takich jak Wangiri.
• Wangiri 2.0: Nowsza forma oszustwa Wangiri, w której oszuści wykorzystują boty do generowania połączeń zwrotnych poprzez formularze kontaktowe na stronach internetowych firm, zamiast tradycyjnych krótkich połączeń telefonicznych

Najczęściej zadawane pytania

.