Sprawa C-902/24 Herchoski – co oznacza najnowszy wyrok TSUE dla frankowiczów? Czy bank może żądać potrącenia kapitału kredytu?

Czy otrzymałeś od banku pismo z wezwaniem do zwrotu kapitału lub informację o „potrąceniu”, mimo że Twój proces o unieważnienie kredytu wciąż trwa? 22 stycznia 2026 roku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wydał przełomowy wyrok w sprawie C-902/24 (Herchoski), który raz na zawsze porządkuje zasady finansowych rozliczeń między konsumentem a bankiem. To orzeczenie kończy chaos związany z tzw. zarzutem zatrzymania i potrącenia.

Jaka jest data wyroku TSUE w sprawie C-902/24 Herchoski?

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-902/24, znanej jako sprawa Herchoski, został ogłoszony 22 stycznia 2026 roku,. Jest to data kluczowa dla tysięcy polskich kredytobiorców, ponieważ wyznacza nowy standard w orzecznictwie dotyczącym rozliczeń po unieważnieniu umowy kredytowej.

O co chodziło w sprawie Herchoski (C-902/24)?

Wielu frankowiczów spotyka się z sytuacją, którą prawnicy nazywają „dwójmyśleniem” banków. Bank w sądzie twierdzi, że umowa kredytowa jest całkowicie ważna i uczciwa. Jednocześnie, „na wszelki wypadek”, wysyła do klienta wezwanie do zwrotu kapitału i składa oświadczenie o potrąceniu.

Sąd Okręgowy w Warszawie miał wątpliwość, czy takie działanie jest zgodne z prawem unijnym. Czy bank może jednocześnie bronić umowy i żądać zwrotu pieniędzy tak, jakby umowy nie było?

Czy bank może żądać potrącenia, gdy wciąż broni umowy?

Zgodnie z wyrokiem TSUE, przepisy Dyrektywy 93/13 nie stoją na przeszkodzie, aby bank podniósł tzw. ewentualny zarzut potrącenia w toku procesu sądowego.

Oznacza to, że z czysto procesowego punktu widzenia, bank ma prawo powiedzieć sądowi: „Uważamy, że umowa jest ważna, ale jeśli Wysoki Sąd uzna inaczej, to prosimy o automatyczne rozliczenie (potrącenie) wypłaconego kapitału z wpłatami klienta”.

Dla frankowiczów jest to wbrew pozorom dobra wiadomość – porządkuje to proces. Zamiast dwóch osobnych procesów (jeden o unieważnienie, drugi z powództwa banku o zwrot kapitału), sąd może rozliczyć wszystko w jednym wyroku.

Kiedy bank może żądać odsetek od kapitału?

To najważniejszy dla Twojego portfela fragment wyroku. Banki często wysyłały wezwania do zapłaty z krótkim, np. 14-dniowym terminem, grożąc naliczaniem odsetek za opóźnienie.

TSUE postawił sprawę jasno: Dopóki bank kwestionuje nieważność umowy (czyli twierdzi, że kredyt jest ważny), nie może skutecznie domagać się odsetek za opóźnienie w zwrocie kapitału. Wymagalność roszczenia banku (moment, od którego liczony jest czas na zwrot) nie może nastąpić, zanim sąd ostatecznie nie potwierdzi trwałej bezskuteczności umowy.

Czy wyrok TSUE w sprawie C-902/24 daje bankom jakieś ograniczenia?

Tak, wyrok ten nakłada na banki surowe ograniczenia, mimo że proceduralnie dopuszcza potrącenie. TSUE wyraźnie wskazał, że bank nie może wykorzystywać mechanizmu potrącenia do czerpania nieuzasadnionych korzyści.

1. Zakaz naliczania odsetek przed wyrokiem: Bank nie może żądać odsetek za opóźnienie od momentu wezwania do zapłaty, jeśli w tym samym czasie w sądzie twierdzi, że umowa jest ważna. Dopiero prawomocny wyrok unieważniający umowę otwiera drogę do wymagalności roszczeń banku.
2. Ograniczenie do kwoty nominalnej: Wyrok potwierdza linię orzeczniczą, że bankowi należy się zwrot wyłącznie kapitału (kwoty nominalnej). Wszelkie próby żądania wynagrodzenia za korzystanie z kapitału czy waloryzacji są sprzeczne z celami Dyrektywy 93/13.
3. Zakaz zastraszania kosztami: Bank nie może używać potrącenia jako „straszaka” kosztowego. Nawet jeśli potrącenie zostanie uznane, sąd nie może obciążyć konsumenta kosztami procesu w sposób, który by go karał za walkę o swoje prawa.

Kto płaci za proces, gdy bank skutecznie potrąci kapitał?

Mechanizm potrącenia sprawia, że matematycznie roszczenie frankowicza o zwrot rat może zostać pomniejszone o kapitał banku. W normalnych warunkach (Kodeks postępowania cywilnego) mogłoby to oznaczać, że konsument „przegrał” część sporu co do kwoty i musi zwrócić bankowi koszty procesu.

TSUE zablokował taką interpretację. Trybunał orzekł, że konsument nie może być obciążony kosztami sądowymi w sytuacji, gdy powództwo o zapłatę zostało oddalone tylko z powodu uwzględnienia zarzutu potrącenia. Gdyby konsument musiał płacić koszty procesu po wygraniu sprawy o unieważnienie, naruszałoby to zasadę skuteczności prawa unijnego.

Czy wyrok TSUE w sprawie C-902/24 wpłynie na ochronę konsumentów?

Wyrok ten znacząco wzmacnia ochronę konsumentów poprzez eliminację tzw. „efektu mrożącego”. TSUE podkreślił, że mechanizmy procesowe nie mogą zniechęcać konsumentów do dochodzenia swoich praw.

Ochrona konsumenta przejawia się w dwóch kluczowych aspektach:

1. Pewność finansowa: Konsument nie musi obawiać się, że bank „zaskoczy” go naliczonymi odsetkami za lata trwania procesu, jeśli bank jednocześnie podważał nieważność umowy.
2. Bezpieczeństwo kosztowe: Nawet jeśli technicznie bank potrąci swoje roszczenie, konsument jest traktowany jako strona wygrywająca co do zasady (nieważność umowy), co chroni go przed koniecznością zwrotu kosztów zastępstwa procesowego bankowi.

Jak wyrok TSUE w sprawie C-902/24 wpłynie na rozliczenia między frankowiczami a bankami?

Wyrok C-902/24 upraszcza i przyspiesza ostateczne rozliczenia. Zamiast wieloletnich sporów „na raty” (najpierw proces o unieważnienie, potem osobny pozew banku o zwrot kapitału), sądy mogą teraz kompleksowo zamknąć rozliczenie w jednym postępowaniu,.

Wpływ na rozliczenia jest następujący:

• Koniec z „pozornym długiem”: Sąd w wyroku kończącym sprawę może od razu odjąć kwotę kapitału (którą i tak trzeba oddać) od kwoty, którą bank musi oddać konsumentowi.
• Czysta karta: Po wyroku konsument często otrzymuje „nadwyżkę” (różnicę między wpłaconymi ratami a kapitałem) i nie ma już żadnego długu wobec banku.
• Brak pułapki odsetkowej: Banki nie mogą żądać odsetek za okres sprzed wyroku, co jest ogromną oszczędnością dla konsumentów.

Stanowisko Związku Banków Polskich wobec wyroku TSUE C-902/24

Związek Banków Polskich (ZBP) przyjął wyrok z zadowoleniem, interpretując go jako potwierdzenie ich strategii procesowej. W komentarzu, ZBP wskazał, że banki mogą potrącić kapitał z ratami. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jednoznacznie to potwierdził w wyroku. Rozstrzygnięcie to jest zgodne z dotychczasową praktyką stosowaną przez banki i pozwala na kompleksowe rozliczenie stron w jednym postępowaniu.

Banki postrzegają ten wyrok jako narzędzie do redukcji liczby osobnych pozwów o zwrot kapitału, co jest korzystne proceduralnie dla wymiaru sprawiedliwości.

Odniesienie Trybunału Konstytucyjnego do wyroku TSUE C-902/24

Choć sam wyrok C-902/24 jest nowy (styczeń 2026 r.), wpisuje się on w szerszy kontekst sporu między polskim Trybunałem Konstytucyjnym (TK) a TSUE. W latach poprzedzających ten wyrok, TK wielokrotnie kwestionował kompetencje TSUE do ingerowania w polski wymiar sprawiedliwości, wydając orzeczenia podważające m.in. moc wiążącą środków tymczasowych TSUE.

Czy w związku ze sprawą C-902/24 frankowicze mogą spodziewać się odsetek od banków?

Wyrok C-902/24 koncentrował się na roszczeniach banku (odsetki dla banku), które zostały zablokowane. Jednak w świetle wcześniejszego orzecznictwa (sprawa C-520/21) oraz faktu, że TSUE zakazał bankom czerpania korzyści z własnego bezprawnego działania, sytuacja frankowiczów wygląda obiecująco.

Skoro bank nie może żądać odsetek od kapitału za czas trwania procesu, a konsument został pozbawiony możliwości korzystania ze swoich pieniędzy (rat) przez lata, to – zgodnie z zasadą skuteczności dyrektywy – konsumenci mają otwartą drogę do żądania odsetek ustawowych za opóźnienie od banku, liczonych od momentu wezwania banku do zapłaty (a nie dopiero od wyroku, jak w przypadku banku). Wyrok C-902/24 pośrednio potwierdza tę asymetrię na korzyść konsumenta, chroniąc go przed roszczeniami banku, ale nie odbierając mu praw do własnych odsetek.

Analiza porównawcza: Przed i po wyroku C-902/24

Poniższa tabela przedstawia, jak wyrok Herchoski zmienia sytuację prawną kredytobiorców w Polsce.

Analiza przypadku: Pan Marek vs Bank

Sytuacja: Pan Marek wziął kredyt na 300 000 zł. Spłacił do banku łącznie 350 000 zł. Pozwał bank o unieważnienie umowy. Działanie banku: W trakcie procesu bank wysłał wezwanie do zwrotu 300 000 zł kapitału z terminem 14 dni, a następnie podniósł zarzut potrącenia. Rozstrzygnięcie wg C-902/24:

1. Sąd unieważnia umowę.
2. Sąd uznaje potrącenie: Pan Marek ma odzyskać od banku 50 000 zł (nadwyżka ponad kapitał).
3. Kluczowe: Bank NIE otrzymuje odsetek za czas trwania procesu od kwoty 300 000 zł.
4. Koszty: Mimo że Pan Marek żądał zwrotu 350 tys., a dostał „tylko” 50 tys. (przez potrącenie), to bank pokrywa w całości koszty procesu, ponieważ to Pan Marek miał rację co do nieważności umowy.

Podsumowanie

Wyrok TSUE w sprawie Herchoski C-902/24 to kolejny milowy krok w walce Frankowiczów o sprawiedliwość. Trybunał potwierdził, że mechanizmy procesowe (jak potrącenie) nie mogą być wykorzystywane do zastraszania konsumentów kosztami czy odsetkami. Masz prawo do uczciwego procesu, bez obawy o finansową pułapkę.

Nie czekaj na ruch banku. Jeśli posiadasz kredyt we frankach, sprawdź swoją umowę. Prawo Unii Europejskiej stoi po Twojej stronie.

Słownik kluczowych pojęć

• TSUE (Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej): Najwyższy organ sądowy Unii Europejskiej, którego wyroki, takie jak w sprawie C-902/24, mają wiążącą wykładnię prawa unijnego dla sądów krajowych, w tym polskich.
• Wyrok w sprawie C-902/24 (Herchoski): Orzeczenie TSUE z 22 stycznia 2026 r., które uporządkowało zasady rozliczeń finansowych (w tym kwestie potrącenia i odsetek) między bankami a konsumentami po sądowym unieważnieniu umowy kredytowej.
• Dyrektywa 93/13: Akt prawa unijnego dotyczący nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Stanowi podstawę prawną ochrony konsumentów w sporach z przedsiębiorcami, w tym z bankami, i jest kluczowym punktem odniesienia w wyrokach TSUE.
• Zarzut potrącenia: Działanie procesowe banku polegające na żądaniu, aby sąd w ramach jednego wyroku rozliczył wzajemne wierzytelności stron – roszczenie konsumenta o zwrot zapłaconych rat z roszczeniem banku o zwrot wypłaconego kapitału.
• Wymagalność roszczenia: Moment, od którego wierzyciel (w tym przypadku bank) może skutecznie żądać spełnienia świadczenia (np. zwrotu kapitału) i naliczać odsetki za opóźnienie. Wyrok C-902/24 precyzuje, że roszczenie banku staje się wymagalne dopiero po prawomocnym stwierdzeniu nieważności umowy.
• Efekt mrożący: Sytuacja, w której potencjalne negatywne konsekwencje (np. wysokie koszty procesu, ryzyko naliczenia odsetek) zniechęcają konsumentów do dochodzenia swoich praw w sądzie. Wyrok C-902/24 ma na celu eliminację tego zjawiska.
• Teoria dwóch kondykcji:Zasada prawna obowiązująca w Polsce, zgodnie z którą roszczenie konsumenta o zwrot rat i roszczenie banku o zwrot kapitału są dwoma niezależnymi roszczeniami. Sąd może jednak dokonać ich potrącenia w wyroku końcowym, jeśli bank skutecznie podniesie taki zarzut.
• Związek Banków Polskich (ZBP): Organizacja reprezentująca sektor bankowy w Polsce. W kontekście wyroku C-902/24, ZBP zinterpretował go jako potwierdzenie dotychczasowej strategii procesowej banków, pozwalającej na kompleksowe rozliczenia w jednym procesie.
• Trybunał Konstytucyjny (TK): Polski organ sądowy, który w latach poprzedzających wyrok C-902/24 kwestionował kompetencje TSUE do ingerowania w polski wymiar sprawiedliwości, co tworzyło szerszy kontekst sporu instytucjonalnego.

Źródła i Bibliografia

• Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 22 stycznia 2026 r. w sprawie C-902/24 (Herchoski)
• Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, sygn. akt XXVIII C 527/22
• Rzecznik Finansowy, „TSUE wydał kolejny ważny wyrok dla frankowiczów! Sprawa C-902/24 Herchoski„