Projekt ustawy o kryptoaktywach 2025 – co musisz wiedzieć?

W obliczu dynamicznego wzrostu zainteresowania kryptoaktywami oraz ewoluującej natury tego rynku, konieczność ustanowienia spójnych i kompleksowych ram regulacyjnych staje się imperatywem. W odpowiedzi na tę potrzebę, w Rządowym Centrum Legislacji opublikowany został projekt ustawy o kryptoaktywach.

Przedmiotowa inicjatywa legislacyjna stanowi kluczowy krok w kierunku uregulowania obrotu kryptoaktywami w Polsce i ma na celu implementację przepisów prawa Unii Europejskiej, w szczególności rozporządzenia 2023/1114 w sprawie rynków kryptoaktywów (MiCA) oraz rozporządzenia 2023/1113 w sprawie informacji towarzyszących transferom środków pieniężnych i niektórych kryptoaktywów (ToF). Wprowadzenie nowych regulacji podyktowane jest koniecznością zapewnienia prawidłowego funkcjonowania rynków kryptoaktywów, ustanowienia skutecznego nadzoru oraz zagwarantowania wysokiego poziomu ochrony inwestorów.

Dlaczego potrzebujemy nowej ustawy o kryptoaktywach? Wdrożenie Rozporządzenia MiCA

Potrzebujemy nowej ustawy o kryptoaktywach głównie z powodu konieczności implementacji unijnego Rozporządzenia MiCA w polskim porządku prawnym. Jak wynika z projektu ustawy, wprowadzenie nowych przepisów jest podyktowane potrzebą przygotowania ram prawnych dla prawidłowego funkcjonowania rynków kryptoaktywów (kryptowalut).

Obecny stan prawny jest niewystarczający, ponieważ większość kryptoaktywów nie wchodzi w zakres istniejących unijnych przepisów regulujących sektor finansowy. W związku z tym istnieje ryzyko dla posiadaczy tych kryptoaktywów, szczególnie w obszarach nieobjętych przepisami dotyczącymi ochrony konsumentów. Brak odpowiednich przepisów może również prowadzić do znaczącego zagrożenia nadużyciami na rynku finansowym i przestępstwami finansowymi.

Nowa ustawa o kryptowalutach ma na celu zapewnienie skutecznego nadzoru nad rynkiem kryptoaktywów i ochrony inwestorów poprzez wyposażenie Komisji Nadzoru Finansowego (KNF) w odpowiednie środki. Projekt ustawy ma również wspierać innowacje i uczciwą konkurencję na rynku kryptoaktywów.

Dodatkowo, nowa ustawa jest potrzebna do dostosowania przepisów krajowych z zakresu przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (AML) do wymogów wynikających z przepisów MiCA oraz Rozporządzenia 2023/1113 (ToF). Rozporządzenie MiCA wprowadza nowy system prowadzenia i regulowania działalności w zakresie kryptoaktywów, co powoduje, że istniejące regulacje AML dotyczące walut wirtualnych stają się bezprzedmiotowe w dotychczasowej formie.

Dotychczasowy obrót kryptoaktywami w Polsce funkcjonował w niepełnym środowisku regulacyjnym, co generowało luki prawne w zakresie ochrony uczestników rynku oraz integralności samego rynku. Projekt ustawy ma na celu wypełnienie tych luk poprzez wprowadzenie szczegółowych zasad prowadzenia działalności w zakresie kryptoaktywów.

Kluczowe założenia i cele projektu polskiej ustawy o rynku kryptoaktywów

Kluczowymi założeniami projektu ustawy o rynku kryptoaktywów są:

• Wzmocnienie nadzoru nad rynkiem kryptoaktywów: Projekt ustawy jednoznacznie wskazuje KNF jako organ właściwy w zakresie stosowania rozporządzenia 2023/1114. KNF uzyska kompetencje do przeprowadzania kontroli działalności emitentów ART, EMT, oferujących, osób ubiegających się o dopuszczenie do obrotu oraz CASP.
• Określenie obowiązków podmiotów działających na rynku kryptoaktywów:
  • Emitenci tokenów powiązanych z aktywami (ART) i tokenów będących e-pieniądzem (EMT): Zgodnie z projektem, emitenci ART i EMT będą zobowiązani do przekazywania KNF informacji dotyczących ich działalności. Ustawa reguluje również zasady sporządzania i publikacji dokumentu informacyjnego (whitepaper).
  • Dostawcy usług w zakresie kryptoaktywów (CASP): Projekt przewiduje, że CASP z siedzibą w Polsce lub prowadzący działalność na jej terytorium będą zobowiązani do uzyskania zezwolenia (w określonych przypadkach notyfikacji). Ustawa nakłada na CASP obowiązek przechowywania dokumentacji przez określony czas oraz określa zasady zachowania tajemnicy zawodowej. CASP będą również podlegać obowiązkom informacyjnym i sprawozdawczym.
• Ochrona inwestorów i klientów: Projekt ma na celu zwiększenie bezpieczeństwa obrotu, w tym przede wszystkim ochronę konsumentów i inwestorów. Wprowadza się odpowiedzialność cywilną w związku z dokumentem informacyjnym. Ustawa przewiduje również możliwość składania oświadczeń woli w formie elektronicznej w odniesieniu do usług dotyczących kryptoaktywów.
• Zapewnienie bezpieczeństwa obrotu: Projekt umożliwia blokowanie adresu rozproszonego rejestru i rachunków w przypadku uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa. Przewiduje się utworzenie rejestru domen internetowych wykorzystywanych bez wymaganego zezwolenia lub naruszających przepisy. Wprowadzono również przepisy karne mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa obrotu.

Najważniejsze rozwiązania przewidziane w projekcie ustawy o kryptoaktywach

Najważniejsze rozwiązania przewidziane w projekcie ustawy o kryptoaktywach obejmują szereg kluczowych aspektów mających na celu uregulowanie rynku kryptoaktywów w Polsce w związku z implementacją rozporządzenia 2023/1114 (MiCA).

Do najważniejszych rozwiązań należą:

• Kompetencje KNF: KNF zostanie wyposażona w szeroki zakres uprawnień nadzorczych i sankcyjnych. Ustawa przewiduje możliwość nakładania przez KNF kar pieniężnych, w tym kar do 22 000 000 zł za uniemożliwianie lub utrudnianie kontroli. KNF uzyska również uprawnienia do blokowania rachunków kryptoaktywów i rachunków pieniężnych oraz do wpisu domen internetowych podmiotów prowadzących działalność bez zezwolenia do specjalnego rejestru.
• Obowiązki informacyjne i dokumentacyjne: Emitenci ART i EMT oraz CASP będą zobowiązani do przekazywania KNF informacji dotyczących ich działalności i sytuacji finansowej. Projekt szczegółowo reguluje zasady sporządzania, zgłaszania i publikacji dokumentów informacyjnych (whitepapers) oraz wprowadza odpowiedzialność za ich treść. CASP będą zobowiązani do przechowywania dokumentacji związanej z prowadzoną działalnością przez okres 5 lat. Rozszerzenie katalogu podmiotów odpowiedzialnych za informacje w stosunku do katalogu określonego w MiCA, obejmując również podmioty sporządzające lub biorące udział w sporządzeniu informacji.
• Tajemnica zawodowa: Projekt określa zakres i zasady zachowania tajemnicy zawodowej obejmującej informacje uzyskane w związku ze świadczeniem usług w zakresie kryptoaktywów. Ustawa przewiduje katalog sytuacji, w których ujawnienie informacji nie będzie stanowić naruszenia tajemnicy zawodowej oraz określa podmioty, wobec których takie ujawnienie będzie dopuszczalne.
• Oświadczenia woli w formie elektronicznej: Projekt wprowadza możliwość składania oświadczeń woli w formie elektronicznej w odniesieniu do usług dotyczących kryptoaktywów lub ich oferty publicznej, nadając im moc równą oświadczeniom złożonym w formie pisemnej zastrzeżonej pod rygorem nieważności.
• Rejestr domen internetowych: KNF będzie prowadzić jawny rejestr domen internetowych podmiotów prowadzących działalność bez wymaganego zezwolenia lub naruszających przepisy. Przedsiębiorcy telekomunikacyjni będą zobowiązani do nieodpłatnego uniemożliwienia dostępu do stron znajdujących się w rejestrze oraz do przekierowywania połączeń na stronę KNF. Dostawcy usług hostingowych i rejestratorzy domen będą zobowiązani do podejmowania działań na żądanie KNF. Przewidziano możliwość wniesienia sprzeciwu od wpisu do rejestru.
• Koszty nadzoru: Projekt wprowadza opłaty za nadzór nad rynkiem kryptoaktywów, w tym opłaty za udzielenie zezwolenia na emisję ART oraz zezwolenia CASP, za zatwierdzenie whitepaper oraz roczne opłaty nadzoru wnoszone przez CASP i emitentów ART.
• Przepisy karne: Zawetowana ustawa zakładała wprowadzenie nowe czyny zabronione, takie jak dokonywanie oferty publicznej bez publikacji dokumentu informacyjnego, podanie nieprawdziwych informacji w whitepaper, prowadzenie działalności bez uprawnienia czy ujawnienie tajemnicy zawodowej.
• Zmiany w innych przepisach: Projekt przewiduje zmiany w wielu obowiązujących ustawach, w tym w ustawie AML, Prawie bankowym, Kodeksie postępowania karnego oraz ustawie o obrocie instrumentami finansowymi, mające na celu zapewnienie spójności i prawidłowego stosowania nowych regulacji. Nowe czyny zabronione obejmują m.in. dokonywanie oferty publicznej bez publikacji dokumentu informacyjnego czy prowadzenie działalności bez uprawnień.

Terminy wejścia w życie i przepisy przejściowe

Zgodnie z informacjami zawartymi w projekcie ustawy o kryptoaktywach oraz powiązanych dokumentach, planowany termin wejścia w życie ustawy był kilkakrotnie modyfikowany, a także przewidziano specjalne przepisy przejściowe.

Według projektu z dnia 22 lutego 2024 r., ustawa co do zasady miała wejść w życie z dniem 30 czerwca 2024 r.. Jednakże przepisy ustawy w zakresie świadczenia usług w zakresie kryptoaktywów miały być stosowane od dnia 30 grudnia 2024 r.. Projekt ten przewidywał również skrócony okres przejściowy (grandfathering period) dla dostawców usług w zakresie kryptoaktywów (CASP) działających przed 30 grudnia 2024 r., który miał trwać do 30 czerwca 2025 r.. W tym okresie VASP świadczący usługi w zakresie kryptoaktywów z MiCA mieli wykonywać działalność w zakresie walut wirtualnych zgodnie z przepisami ustawy AML.

Projekt ustawy (druk sejmowy nr 1424) przeszedł całą ścieżkę parlamentarną i został uchwalony przez Sejm w listopadzie 2025 r. Zakładał on wejście w życie większości przepisów z początkiem 2026 roku. Jednakże, decyzja Prezydenta o wecie z 1 grudnia 2025 r. cofnęła ustawę do Sejmu, co w praktyce uniemożliwia dotrzymanie jakichkolwiek terminów wynikających z tego dokumentu.

Jednakże, z informacji prasowych z dnia 23 grudnia 2024 r. wynika, że Polska nie zdążyła przyjąć ustawy implementującej MiCA w terminie do 30 grudnia 2024 r.. W związku z tym, dla podmiotów wpisanych do Rejestru działalności w zakresie walut wirtualnych, zaczął biec 18-miesięczny okres przejściowy wynikający bezpośrednio z rozporządzenia MiCA, który trwa do 1 lipca 2026 r.. Zdaniem prawnika Artura Bilskiego, po rozpoczęciu się tego okresu przejściowego nie będzie już można go skrócić.

Projekt z dnia 10 stycznia 2025 r. przewiduje, że ustawa wejdzie w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. W odniesieniu do przepisów przejściowych, projekt ten stanowi, że:

• W okresie od dnia wejścia w życie ustawy o kryptoaktywach do dnia uzyskania zezwolenia CASP lub odmowy udzielenia tego zezwolenia, nie dłużej jednak niż do dnia 30 czerwca 2025 r., podmiot świadczący w dniu 29 grudnia 2024 r. usługi w zakresie kryptoaktywów (niebędące działalnością w zakresie walut wirtualnych zgodnie z przepisami ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu) wykonuje działalność na dotychczasowych zasadach.
• Podmiot ten może po dniu 30 czerwca 2025 r., nie dłużej jednak niż do dnia 30 września 2025 r., świadczyć te usługi do dnia uzyskania albo odmowy udzielenia zezwolenia, jeżeli przed dniem 1 maja 2025 r. złoży kompletny wniosek o wydanie tego zezwolenia i otrzyma powiadomienie zgodnie z art. 63 ust. 4 rozporządzenia 2023/1114.
• Wnioski o wpis do rejestru działalności w zakresie walut wirtualnych złożone i nierozpatrzone przed dniem wejścia w życie ustawy pozostawia się bez rozpatrzenia.
• Podmiot wpisany na dzień wejścia w życie ustawy do rejestru działalności w zakresie walut wirtualnych wykonuje działalność w zakresie walut wirtualnych zgodnie z dotychczasowymi przepisami AML, przy czym organ właściwy w sprawach rejestru może go wykreślić w określonych przypadkach, np. braku wpisu do odpowiednich rejestrów, dwukrotnej odmowy współpracy podczas kontroli lub niedopełnienia obowiązków informacyjnych.
• Rejestr działalności w zakresie walut wirtualnych zostanie zlikwidowany z dniem 1 października 2025 r..

Zatem, termin wejścia w życie ustawy o kryptoaktywach jest uzależniony od daty jej ogłoszenia, jednakże część przepisów dotyczących świadczenia usług kryptoaktywów będzie stosowana od 30 grudnia 2024 r., a przewidziano również okresy przejściowe dla podmiotów działających na rynku przed tą datą, które zostały zmodyfikowane w związku z opóźnieniem w przyjęciu ustawy. Obecnie obowiązuje 18-miesięczny okres przejściowy z MiCA do 1 lipca 2026 r. dla podmiotów zarejestrowanych do końca 2024 r., jednakże projekt ustawy z stycznia 2025 r. przewiduje krótsze okresy przejściowe uzależnione od złożenia wniosku o zezwolenie.

Konsekwencje nieprzyjęcia ustawy w 2024 r.

Opóźnienie w przyjęciu polskiego projektu ustawy w 2024 r. prowadziło do kolizji z przepisami rozporządzenia MiCA dotyczącymi okresu przejściowego. Istniał silny argument za stosowaniem 18-miesięcznego okresu przejściowego wynikającego bezpośrednio z MiCA zamiast skróconego okresu przewidzianego w projekcie ustawy. Taka sytuacja mogła prowadzić do niepewności regulacyjnej dla podmiotów działających na rynku oraz potencjalnie umożliwić utrzymanie w obrocie spółek nieaktywnych.

Podsumowanie i wnioski

Projekt ustawy o kryptoaktywach stanowi fundamentalny krok w kierunku uregulowania dynamicznie rozwijającego się rynku kryptoaktywów w Polsce. Wprowadza jasne ramy prawne, określa obowiązki uczestników rynku oraz wzmacnia kompetencje nadzorcze KNF. Kluczowe zmiany obejmują nowe zasady licencjonowania, obowiązki informacyjne i dokumentacyjne, regulacje dotyczące tajemnicy zawodowej oraz przepisy karne. Uczestnicy rynku powinni aktywnie śledzić dalsze losy projektu ustawy i przygotować się do dostosowania swojej działalności do nowych wymogów. Wprowadzenie spójnych regulacji ma potencjał do zwiększenia bezpieczeństwa inwestorów oraz przyczynienia się do zdrowego rozwoju rynku kryptoaktywów w Polsce.

Linki do oficjalnych dokumentów:

• Projekt ustawy o kryptoaktywach – Kancelaria Prezesa Rady Ministrów – Portal Gov.pl: https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-kryptoaktywach
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1114 (MiCA)
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1113 (ToF)

Słownik kluczowych terminów

• Kryptoaktywa: Aktywa cyfrowe, które zależą głównie od kryptografii i technologii rozproszonego rejestru (DLT).
• MiCA (Rozporządzenie 2023/1114): Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) w sprawie rynków kryptoaktywów, mające na celu stworzenie spójnych ram prawnych dla tego rynku w Unii Europejskiej.
• ToF (Rozporządzenie 2023/1113): Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) w sprawie informacji towarzyszących transferom środków pieniężnych i niektórych kryptoaktywów, mające na celu zapobieganie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.
• KNF (Komisja Nadzoru Finansowego): Polski organ nadzoru finansowego, który zgodnie z projektem ustawy zostanie wyznaczony jako nadzorca rynku kryptoaktywów.
• ART (Token Powiązany z Aktywami): Rodzaj kryptoaktywa, które ma na celu utrzymanie stabilnej wartości w odniesieniu do innego aktywa, koszyka aktywów lub walut fiducjarnych.
• EMT (Token Będący E-Pieniądzem): Rodzaj kryptoaktywa, którego wartość jest powiązana z wartością jednej waluty fiducjarnej.
• CASP (Dostawca Usług w Zakresie Kryptoaktywów): Podmiot świadczący usługi związane z kryptoaktywami, takie jak wymiana, przechowywanie czy doradztwo.
• Whitepaper (Dokument Informacyjny): Dokument zawierający informacje o danym kryptoaktywie lub ofercie, który emitenci ART i EMT będą zobowiązani sporządzać i publikować.
• AML (Przeciwdziałanie Praniu Pieniędzy): Zbiór przepisów i procedur mających na celu zapobieganie wprowadzaniu nielegalnie uzyskanych środków do legalnego obiegu finansowego.
• Rejestr Działalności w Zakresie Walut Wirtualnych: Dotychczasowy rejestr prowadzony na podstawie ustawy o AML, który ma zostać zlikwidowany po wejściu w życie ustawy o kryptoaktywach.
• Okres Przejściowy (Grandfathering Period): Czasowe zwolnienie lub specjalne zasady stosowane wobec podmiotów działających na rynku przed wejściem w życie nowych przepisów, mające na celu umożliwienie im dostosowania się do nowych regulacji.
• DLT (Technologia Rozproszonego Rejestru): Zdecentralizowana baza danych współdzielona i synchronizowana w rozproszonej sieci węzłów, np. blockchain

Najczęściej zadawane pytania – Projekt ustawy o kryptoaktywach