W ostatnich miesiącach wiele mówi się o nowych uprawnieniach urzędów skarbowych i służb państwowych. Klienci banków coraz częściej zadają sobie pytanie: czy państwo ma pełny wgląd w moje finanse?
Głównym powodem tych obaw jest powołany na mocy ustawy z 1 grudnia 2022 roku System Informacji Finansowej (SInF).
Ten poradnik wyjaśni Ci w prosty sposób, czym dokładnie jest SInF, jakie dane gromadzi, obali powszechne mity o „śledzeniu kont na żywo” oraz wskaże, jakie obowiązki ciążą na instytucjach finansowych.
SPIS TREŚCI
Obejrzyj na YouTube / Posłuchaj podcastu
- Czy SInF służy do śledzenia sald i codziennych przelewów na żywo?
Nie, system ten gromadzi wyłącznie tak zwane informacje rejestrowane, czyli dane o samym fakcie otwarcia, posiadania i zamknięcia rachunków bankowych lub skrytek sejfowych, bez bieżącego wglądu w znajdujące się na nich środki finansowe.
- Czy tajemnica bankowa chroni moje dane przed wpisaniem do bazy SInF?
Nie, przepisy o tajemnicy bankowej są w tym przypadku prawnie wyłączone, co oznacza, że instytucje finansowe mają obowiązek automatycznie przekazywać Twoje dane (oraz dane Twoich pełnomocników) do systemu bez pytania Cię o zgodę.
- W jakim celu stworzono ten system i kto może przeglądać Twoje dane?
SInF powstał, aby wspomagać państwo w przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i zwalczaniu najcięższych przestępstw, a dostęp do niego mają wyłącznie ściśle określone służby, takie jak Policja, prokuratura, CBA, ABW czy organy Krajowej Administracji Skarbowej.
Czym jest System Informacji Finansowej (SInF)? – Definicja
SInF to System Informacji Finansowej, prowadzony w formie teleinformatycznej przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej (KAS), którego administratorem jest ten sam organ.
Jego głównym i najważniejszym zadaniem jest wspomaganie państwa w przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, finansowaniu terroryzmu oraz zapobieganie przestępstwom skarbowym. System ten ma również pomagać organom ścigania w zapobieganiu, rozpoznawaniu i wykrywaniu tzw. przestępstw katalogowych (czyli najcięższych kategorii przestępstw, o których mowa m.in. w przepisach Europolu). Dodatkowo ułatwia on prowadzenie postępowań karnych oraz służy do identyfikacji, wykrycia lub zabezpieczenia mienia pochodzącego z przestępstw.
Jakie są przepisy prawne regulujące SInF? Ustawa o Systemie Informacji Finansowej
Działanie Systemu Informacji Finansowej opiera się na spójnej siatce przepisów prawa krajowego i unijnego. Najważniejsze z nich to:
- Ustawa z dnia 1 grudnia 2022 r. o Systemie Informacji Finansowej – główny akt prawny ustanawiający istnienie i zasady działania rejestru.
- Dyrektywy Unii Europejskiej – polska ustawa wdraża m.in. dyrektywę 2018/843 w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy oraz dyrektywę 2019/1153 ułatwiającą organom ścigania korzystanie z informacji finansowych.
- Ustawa AML (z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu) – SInF jest ściśle zintegrowany z definicjami i wymogami bezpieczeństwa ujętymi w przepisach AML (m.in. pojęcie beneficjenta rzeczywistego).
- Ordynacja podatkowa oraz Prawo bankowe – ustawy te określają m.in. zasady wyłączenia tajemnicy bankowej w ograniczonym zakresie oraz zasady technicznego działania izby rozliczeniowej i systemu STIR.
- Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 2023 r. w sprawie elektronicznej wymiany danych z Systemu Informacji Finansowej.
Jakie instytucje przekazują dane do SInF?
Dane do Systemu Informacji Finansowej przekazują tzw. instytucje zobowiązane, do których, w świetle przepisów ustawy, należą:
- Banki i instytucje kredytowe: banki krajowe, oddziały banków zagranicznych oraz oddziały instytucji kredytowych.
- Kasy oszczędnościowe: spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe (SKOK) oraz Krajowa Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa.
- Instytucje płatnicze i pieniądza elektronicznego: Krajowe Instytucje Płatnicze, Małe Instytucje Płatnicze, Krajowe Instytucje Pieniądza Elektronicznego, a także oddziały unijnych i zagranicznych instytucji tego typu. Obowiązek ten dotyczy również organów administracji publicznej, jeżeli świadczą one usługi płatnicze.
- Instytucje rynku kapitałowego: firmy inwestycyjne oraz banki powiernicze.
- Narodowy Bank Polski (NBP): w ograniczonym zakresie, tj. w sytuacji, gdy (za zgodą Prezesa NBP) prowadzi on rachunki bankowe innych osób prawnych, wyłączając z tego rachunki w systemach płatności prowadzonych przez NBP.
- Podmioty udostępniające skrytki sejfowe: prywatni przedsiębiorcy oraz oddziały przedsiębiorców zagranicznych, w zakresie, w jakim prowadzą działalność polegającą na udostępnianiu skrytek sejfowych.
Od kiedy działa System Informacji Finansowej?
Ustawa powołująca SInF została uchwalona 1 grudnia 2022 r., a ogłoszono ją w Dzienniku Ustaw 26 stycznia 2023 r.. Przepisy ustawy weszły w życie zasadniczo po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia (czyli w pierwszej połowie lutego 2023 r.).
Wdrażanie systemu odbywało się jednak etapowo. W zależności od rodzaju, instytucje finansowe miały na rozpoczęcie przekazywania informacji do systemu od 2 do nawet 9 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Z kolei same organy państwowe (uprawnione podmioty) uzyskały dostęp do odpytywania zgromadzonych w SInF baz nie później niż w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie regulacji, na początku 2024 roku.
Czy SInF to „podglądanie sald na żywo”? Obalamy mity!
Wielu obywateli obawia się, że SInF to narzędzie służące do ciągłego monitorowania każdej naszej złotówki na koncie. To mit.
System nie służy do śledzenia pojedynczych przelewów za zakupy, weryfikacji kwot transakcyjnych czy sprawdzania bieżącego salda oszczędności każdego obywatela. Jego zadaniem jest zbieranie tzw. informacji rejestrowanych. Oznacza to, że do systemu trafiają dane o samym fakcie posiadania rachunku lub skrytki, a nie o tym, co dokładnie się na nich w danej sekundzie znajduje.
Jakie konkretnie dane banki przekazują do SInF?
W Systemie Informacji Finansowej znajdują się m.in. następujące informacje:
- Rodzaje rachunków: rachunki płatnicze, bankowe, konta w SKOK, a także rachunki papierów wartościowych i derywatów.
- Skrytki sejfowe: umowy o udostępnienie skrytek sejfowych oraz przechowywanie przedmiotów lub papierów wartościowych.
- Dane techniczne: numery rachunków (np. w formacie IBAN), daty ich otwarcia i zamknięcia, a także powody zamknięcia (np. z uwagi na ustawę o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy – AML).
- Dane identyfikacyjne (kim jest klient): imię, nazwisko, numer PESEL (lub data urodzenia), kraj urodzenia, NIP, adres zamieszkania/korespondencyjny oraz typ i numer dokumentu tożsamości. Dotyczy to posiadaczy kont, pełnomocników, a także beneficjentów rzeczywistych.
Czy SInF gromadzi dane o pełnomocnikach kont?
Tak, System Informacji Finansowej gromadzi precyzyjne i szczegółowe dane na temat wszystkich pełnomocników przypisanych do kont.
Obowiązek ten dotyczy zarówno rachunków osób fizycznych (kont osobistych), jak i rachunków firmowych (podmiotów kwalifikowanych), a także umów o udostępnienie skrytek sejfowych.
Zgodnie z przepisami, w systemie jako pełnomocnik traktowana jest każda osoba, która jest upoważniona do:
- składania dyspozycji dotyczących rachunku,
- dokonywania wpłat lub wypłat gotówkowych z konta w imieniu jego posiadacza,
- posługiwania się kartą płatniczą, która została wydana do tego rachunku.
Do systemu trafiają informacje zarówno o pełnomocnikach będących „zwykłymi” ludźmi, jak i o pełnomocnikach będących innymi firmami lub jednostkami organizacyjnymi.
Podsumowując, instytucje finansowe mają bezwzględny obowiązek przesyłania kompletnych danych z dowodów tożsamości oraz adresów każdej osoby i firmy, która ma jakiekolwiek uprawnienia do zarządzania Twoim kontem bankowym lub do wpłacania i wypłacania z niego środków.
Jakie dane osób powiązanych z firmami trafiają do SInF?
System Informacji Finansowej zbiera szczegółowe informacje nie tylko o samych firmach, ale też o wszystkich osobach, które mają dostęp do ich pieniędzy.
Kogo bank wpisuje do systemu?
Banki mają obowiązek przekazywać do państwa dane o osobach fizycznych powiązanych z daną firmą, do których należą:
- Właściciele firm (także tzw. beneficjenci rzeczywiści, czyli osoby, które pociągają za sznurki, nawet jeśli nie widnieją bezpośrednio w umowie konta),.
- Pełnomocnicy, czyli każda osoba upoważniona do zarządzania kontem firmowym (np. księgowa, członek zarządu).
- Użytkownicy kart płatniczych, czyli pracownicy lub współpracownicy, którzy dostali do dyspozycji firmową kartę.
Jeśli masz jakikolwiek dostęp do konta firmowego lub korzystasz z firmowej karty, Twoje pełne dane z dowodu oraz adresy trafiają do państwowego rejestru. System odnotowuje jednak tylko sam fakt, że masz dostęp do konta, ale nie służy do podglądania kwot przelewów czy stanu konta firmy.
Granice systemu: Czy SInF widzi Revoluta i kryptowaluty?
Wielu użytkowników poszukuje prywatności finansowej poza tradycyjnym polskim systemem bankowym. Jak SInF radzi sobie z nowoczesnymi technologiami i zagranicznymi fintechami?
Czy SInF widzi konta w Revolut, Wise czy ZEN?
To zależy od jednego kluczowego szczegółu: przedrostka w Twoim numerze IBAN.
- Jeśli masz polski IBAN (zaczynający się od „PL”): Twój rachunek jest w 100% widoczny w Systemie Informacji Finansowej. Revolut nie działa w Polsce przez oficjalny polski oddział (podobnie jak inne fintechy korzysta z infrastruktury polskiego oddziału UniCredit – dawniej Aion Bank). UniCredit, jako oddział banku zagranicznego w Polsce, ma bezwzględny obowiązek raportowania Twoich danych do KAS w reżimie 3 dni.
- Jeśli masz zagraniczny IBAN (np. „LT” dla Litwy lub „BE” dla Belgii): Dane o tym koncie nie trafiają automatycznie do polskiego rejestru SInF. Polskie służby mogą uzyskać do nich dostęp wyłącznie w drodze międzynarodowej wymiany informacji (np. przez systemy BAR czy zapytania AML), co nie dzieje się z automatu.
Ważne: Unijne przepisy dążą do pełnej integracji systemów. W ramach europejskiej sieci BAR (Border Account Registers), centralne rejestry państw członkowskich będą docelowo połączone. Polskie służby mogą uzyskać te dane poprzez procedury międzynarodowej wymiany informacji, jednak nie odbywa się to automatycznie w polskiej bazie KAS.
Czy SInF widzi giełdy kryptowalut i portfele cyfrowe?
Zgodnie z unijnym rozporządzeniem MiCA, giełdy i dostawcy usług związanych z kryptoaktywami (CASP/VASP) podlegają ścisłym rygorom AML. Jednak giełdy kryptowalut nie są instytucjami zobowiązanymi do bezpośredniego raportowania do bazy SInF.
Gdzie tkwi haczyk? Jeśli giełda krypto (np. Binance, Kraken) współpracuje z polskim operatorem płatności lub polską instytucją płatniczą w celu obsługi transakcji w walutach tradycyjnych (PLN/EUR), to konto techniczne tego operatora znajduje się w SInF. Powiązanie Twoich danych z przepływem na giełdę jest wtedy widoczne dla skarbówki podczas tradycyjnej kontroli.
Tajemnica bankowa a SInF – co musisz wiedzieć?
Dla wielu osób zaskoczeniem może być fakt, że w przypadku Systemu Informacji Finansowej tajemnica bankowa jest w pewnym stopniu ograniczona. Prawo mówi wprost: do przekazywania danych do systemu STIR (z którego czerpie SInF), a stamtąd do Systemu Informacji Finansowej, nie stosuje się przepisów regulujących ograniczenia udostępniania danych objętych tajemnicami ustawowo chronionymi, w tym tajemnicy bankowej.
To kluczowa informacja w kontekście prawa bankowego – instytucje finansowe mają prawny obowiązek raportowania Twoich danych do KAS bez pytania Cię o zgodę.
SInF a STIR – kluczowe różnice
Większość osób błędnie utożsamia SInF z systemem STIR. Choć oba narzędzia służą KAS do walki z przestępczością, realizują one zupełnie inne cele inwigilacyjne państwa i operują na innych danych.
| Cecha | STIR (System Teleinformatyczny Izby Rozliczeniowej) | SInF (System Informacji Finansowej) |
|---|---|---|
| Główny przedmiot analizy | Transakcje i przepływy pieniężne. Zaawansowane algorytmy badają ruch na kontach w czasie rzeczywistym. | Struktura i własność. Statyczny rejestr „suchych” danych o tym, kto, gdzie i jakie konto posiada. |
| Czy widzi saldo i historię? | Tak. Widzi obroty, dzienne salda oraz cele przelewów (głównie na kontach firmowych) pod kątem karuzel VAT. | Nie. Widzi jedynie metadane rachunku (fakt istnienia, daty umów), bez wglądu w kwoty. |
| Grupa docelowa | Przede wszystkim podmioty kwalifikowane (firmy, przedsiębiorcy). | Wszyscy obywatele, firmy, pełnomocnicy oraz beneficjenci rzeczywiści. |
Kto ma dostęp do informacji w Systemie Informacji Finansowej?
Dostęp do informacji zgromadzonych w systemie jest ściśle regulowany. Zgodnie z ustawą o Systemie Informacji Finansowej, uprawnionymi organami są wyłącznie:
- Prokurator Krajowy i prokuratorzy regionalni,
- Sądy apelacyjne,
- Szefowie: Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW), Centralnego Biura Antykorupcyjnego (CBA), Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego i Służby Wywiadu Wojskowego,
- Komendant Główny Policji oraz Komendant Główny Straży Granicznej,
- Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego (KNF),
- Dyrektorzy izb administracji skarbowej,
- Generalny Inspektor Informacji Finansowej (GIIF).
Bezpieczeństwo i retencja: Jak długo państwo przechowuje Twoje dane?
Baza danych spełnia najwyższe standardy bezpieczeństwa.
| Kwestia | Opis / Zasady w SInF |
|---|---|
| Czas przechowywania (Retencja) | Informacje w SInF przetwarzane są zasadniczo przez 5 lat od dnia zamknięcia rachunku lub zakończenia umowy (np. o skrytkę). |
| Przedłużenie okresu | Organ właściwy może przedłużyć ten czas o kolejne 5 lat (łącznie do 10 lat), jeśli wymaga tego ściganie przestępstw lub przeciwdziałanie praniu pieniędzy. |
SInF a RODO: Czy możesz żądać usunięcia swoich danych?
Nie. Ustawa o Systemie Informacji Finansowej wprost zawiesza lub drastycznie ogranicza stosowanie niektórych praw wynikających z RODO (w tym prawa do usunięcia danych, tzw. prawa do bycia zapomnianym, prawa do sprzeciwu czy pełnego wglądu w cele przetwarzania). Nadrzędny interes bezpieczeństwa państwa oraz walka z praniem pieniędzy sprawiają, że obywatel nie może zablokować ani skasować swoich danych z rejestru KAS przed upływem ustawowych 5 (lub 10) lat.
Jakie są obowiązki instytucji finansowych w związku z SInF?
Jeśli reprezentujesz bank krajowy, oddział banku zagranicznego, SKOK, instytucję płatniczą, firmę inwestycyjną, jesteś podmiotem udostępniającym skrytki sejfowe lub pracujesz w Narodowym Banku Polskim, ustawa o SInF nakłada na Twoją organizację ścisłe obowiązki.
Jako instytucja zobowiązana musicie nieodpłatnie przekazywać informacje rejestrowane do SInF za pośrednictwem systemu STIR (system teleinformatyczny izby rozliczeniowej). Czasu jest niewiele: dane muszą trafić do systemu STIR nie później niż w terminie 3 dni roboczych od dnia otwarcia rachunku, zawarcia umowy o skrytkę lub zmiany informacji rejestrowanej.
Wyjątkiem są rachunki techniczne, na których na koniec dnia następuje automatyczne przeksięgowanie, a zwrot wraca w max 2 dni – te są wyłączone z raportowania.
Jakie są kary za brak raportowania do SInF?
Instytucje, które nie przekażą danych w ustawowym terminie, przekażą informacje niekompletne lub niezgodne ze stanem faktycznym, podlegają karze pieniężnej w wysokości do 1 500 000 zł. Kara ta jest nakładana w drodze decyzji administracyjnej przez Komisję Nadzoru Finansowego (KNF) lub naczelnika właściwego urzędu celno-skarbowego.
W ściśle określonych przypadkach – jeśli instytucja spóźni się, ale zaraportuje poprawne dane najpóźniej w ciągu 14 dni – organ kontrolujący może odstąpić od wszczęcia postępowania lub nałożenia kary pieniężnej.
Słowniczek kluczowych pojęć
- SInF: System Informacji Finansowej; centralny rejestr teleinformatyczny służący do gromadzenia danych o rachunkach i skrytkach sejfowych.
- Szef KAS: Organ administracji skarbowej będący administratorem i podmiotem prowadzącym system SInF.
- Informacje rejestrowane: Statyczne dane dotyczące rachunku (np. numer IBAN, typ konta, daty umowy) oraz dane identyfikacyjne osób z nim powiązanych.
- STIR: System Teleinformatyczny Izby Rozliczeniowej; narzędzie analizujące transakcje bankowe w czasie rzeczywistym pod kątem przestępstw skarbowych.
- Instytucja zobowiązana: Podmiot (np. bank, SKOK, firma inwestycyjna), który ma ustawowy obowiązek raportowania danych do systemu SInF.
- Beneficjent rzeczywisty: Osoba fizyczna sprawująca faktyczną kontrolę nad danym podmiotem lub klientem, nawet jeśli nie widnieje bezpośrednio w umowie konta.
- AML (Anti-Money Laundering): Procedury i przepisy mające na celu przeciwdziałanie praniu brudnych pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.
- BAR (Border Account Registers): Planowana europejska sieć łącząca centralne rejestry rachunków państw członkowskich UE.
- MiCA: Unijne rozporządzenie regulujące rynek kryptoaktywów, wpływające na rygory AML dla giełd kryptowalut.
- Retencja danych: Okres przechowywania informacji w systemie, który w przypadku Systemu Informacji Finansowej wynosi standardowo 5 lat od zamknięcia rachunku.
- Rachunek techniczny: Specjalny rodzaj rachunku służący do rozliczeń (np. spłaty kredytu), który również podlega raportowaniu do Systemu Informacji Finansowej .
- Przestępstwa katalogowe: Najcięższe kategorie przestępstw określone m.in. w przepisach Europolu, których zwalczaniu ma służyć SInF.
Najczęściej zadawane pytania – System Informacji Finansowej
Czy w SInF są informacje o moich kredytach hipotecznych i rachunkach technicznych (np. kredytobiorców)?
Tak. Chociaż SInF nie monitoruje kwoty raty ani salda kredytu, to trafiają do niego informacje o rachunkach powiązanych z obsługą kredytu (np. rachunkach technicznych prowadzonych w walutach obcych dla frankowiczów). Jeśli masz w banku konto, z którego spłacasz kredyt, informacja o fakcie jego otwarcia i Twoje dane identyfikacyjne znajdują się w systemie.
Czy SInF obejmuje skrytki sejfowe?
Zdecydowanie tak. Jednym z głównych nowum ustawy jest obowiązek raportowania faktu zawarcia umowy o udostępnienie skrytki sejfowej. Raportują to nie tylko banki, ale też prywatni przedsiębiorcy wynajmujący skrytki.
Czy urzędnicy widzą, ile mam pieniędzy na koncie?
Nie. SInF gromadzi dane „rejestrowe” – czyli numery rachunków, PESEL, adresy i daty otwarcia/zamknięcia kont. Aby sprawdzić historię konkretnych transakcji i kwoty, odpowiednie organy muszą wdrożyć odrębne procedury (np. w ramach toczącego się postępowania karnego).
Jakie instytucje muszą raportować do SInF?
Lista jest szeroka: są to m.in. banki, SKOK-i, krajowe i małe instytucje płatnicze, firmy inwestycyjne, banki powiernicze, podmioty udostępniające skrytki sejfowe, a w określonym zakresie nawet Narodowy Bank Polski.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny i nie stanowi porady prawnej. Autor nie jest licencjonowanym prawnikiem ani specjalistą ds. prawa. Informacje zawarte w artykule są oparte na ogólnej wiedzy i doświadczeniach autora i nie powinny być traktowane jako rekomendacje prawne.
Decyzje prawne podejmowane na podstawie informacji zawartych w artykule są podejmowane na własne ryzyko czytelnika. Autor nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek konsekwencje wynikające z zastosowania się do tych porad. Przed podjęciem jakichkolwiek decyzji prawnych zaleca się skonsultowanie się z licencjonowanym prawnikiem lub innym odpowiednio wykwalifikowanym specjalistą.
Prawo jest skomplikowane i często się zmienia, dlatego ważne jest, aby uzyskać aktualne i profesjonalne porady dostosowane do indywidualnej sytuacji prawnej. Wszelkie informacje zawarte w artykule mogą nie być odpowiednie dla wszystkich czytelników i nie zastępują profesjonalnej konsultacji prawnej.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny i nie stanowi porady podatkowej. Autor nie jest licencjonowanym doradcą podatkowym ani specjalistą ds. podatkowych. Informacje zawarte w artykule są oparte na ogólnej wiedzy i doświadczeniach autora i nie powinny być traktowane jako rekomendacje podatkowe.
Decyzje podatkowe podejmowane na podstawie informacji zawartych w artykule są podejmowane na własne ryzyko czytelnika. Autor oraz wydawca nie ponoszą odpowiedzialności za jakiekolwiek konsekwencje finansowe wynikające z zastosowania się do tych porad. Przed podjęciem jakichkolwiek decyzji podatkowych zaleca się skonsultowanie się z licencjonowanym doradcą podatkowym lub innym odpowiednio wykwalifikowanym specjalistą.
Prawo podatkowe jest skomplikowane i często się zmienia, dlatego ważne jest, aby uzyskać aktualne i profesjonalne porady dostosowane do indywidualnej sytuacji podatkowej.
Wszelkie informacje zawarte w artykule mogą nie być odpowiednie dla wszystkich czytelników i nie zastępują profesjonalnej konsultacji podatkowej.
Niniejszy artykuł został stworzony na podstawie dostępnych źródeł, według stanu na dzień publikacji. Podane informacje nie mogą być traktowane jako doradztwo podatkowe w rozumieniu art. 2.1. ustawy o doradztwie podatkowym. Jeśli chcesz uzyskać wiążącą opinię musisz wystąpić o indywidualną interpretację podatkową lub skontaktować się z doradcą podatkowym.
