Jak nowa ustawa frankowa 2026 odciąży sądy i portfele kredytobiorców?

WARSZAWA, 17 lipca 2026 r. — To przełomowy dzień dla setek tysięcy polskich rodzin posiadających kredyty w CHF. Prezydent Karol Nawrocki podpisał dziś nową ustawę frankową (druk sejmowy nr 1758).

Najważniejszą informacją dla każdego „frankowicza” jest to, że nowo podpisana ustawa frankowa automatycznie zwalnia z obowiązku płacenia rat kredytu w CHF z chwilą doręczenia bankowi pozwu, całkowicie eliminując konieczność czekania na decyzję sądu o zabezpieczeniu. Zyskujesz natychmiastową ulgę finansową, a bank otrzymuje bezwzględny zakaz wpisywania Cię do baz dłużników, takich jak BIK. 

Lawina pozwów frankowych niemal sparaliżowała polskie sądownictwo. Od początku 2017 roku do końca pierwszego kwartału 2025 roku do sądów powszechnych wpłynęło ponad 487 tysięcy spraw o kredyty we frankach, a ponad 195 tysięcy wciąż czeka na rozpatrzenie. Sytuacja jest na tyle dramatyczna, że w sądach apelacyjnych spory z bankami stanowią już 75% wszystkich rejestrowanych spraw cywilnych.

Dla tysięcy polskich rodzin oznaczało to lata stresu, opłacania drogich rat i czekania na wyrok. Ustawa frankowa (druk sejmowy 1758), która po dzisiejszym podpisie Prezydenta wchodzi w życie, ma to całkowicie zmienić. Jej celem nie jest ingerencja w to, kto ma rację (tu wciąż rządzi unijne prawo i wyroki TSUE), ale drastyczne przyspieszenie biurokracji. Nowe przepisy mają zastosowanie w sądach okręgowych i apelacyjnych w całej Polsce, drastycznie zmniejszając ich przeciążenie i skracając czas oczekiwania na wyrok, co odczują w szczególności powodowie w silnie obciążonym Wydziale Sądu Okręgowego w Warszawie. Zobacz, jak nowe przepisy zmienią Twoją drogę do uwolnienia się od kredytu w CHF.

Co zmienia nowa ustawa frankowa 2026 (druk 1758) dla kredytobiorców?

Nowa ustawa frankowa 2026 (ustawa o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego) upraszcza sprawy frankowe, wprowadzając natychmiastowe wstrzymanie obowiązku świadczeń z mocy prawa, ułatwiając posiedzenia niejawne oraz zezwalając na ostateczne rozliczenie długów w jednym wyroku.

Głównym założeniem przyjętych przepisów jest odblokowanie wymiaru sprawiedliwości. Ponieważ orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) jest już mocno ugruntowane i wysoce korzystne dla konsumentów, sądy rzadko oddalają pozwy. Dla przykładu: w pierwszym kwartale 2025 roku sądy oddaliły zaledwie 3% spraw frankowych zakończonych wyrokiem.

Ustawa zawęża swoje działanie wyłącznie do kredytów i pożyczek hipotecznych powiązanych z frankiem szwajcarskim (CHF). Co bardzo ważne, nowa ustawa chroni nie tylko samych kredytobiorców, ale też osoby znajdujące się w podobnej sytuacji prawnej. Należą do nich spadkobiercy zmarłych frankowiczów, osoby, które poręczyły za kredyt, przystąpiły do cudzego długu lub są dłużnikami rzeczowymi (np. właścicielami obciążonej nieruchomości, którzy nie brali samego kredytu).

Ustawa frankowa obejmuje swoim zasięgiem także te kredyty, które początkowo były wzięte w złotówkach, ale potem za pomocą aneksu przekształcono je w zobowiązania we frankach. Zmiany nie dotyczą za to umów zaciągniętych w ramach prowadzenia działalności gospodarczej przez firmy, ani kredytów powiązanych z Euro czy polskim wskaźnikiem WIBOR.

Jak wstrzymać spłatę kredytu CHF z mocy prawa?

Aby wstrzymać spłatę kredytu CHF z mocy prawa, sąd musi jedynie fizycznie doręczyć Twój pozew frankowy do banku; z tą chwilą obowiązek wpłat zawiesza się automatycznie, bez wyroku.

Do tej pory najpopularniejszym krokiem po złożeniu pozwu o unieważnienie umowy było złożenie tzw. wniosku o zabezpieczenie. Konsumenci prosili sędziego o pozwolenie na niepłacenie rat na czas długiego procesu, argumentując, że i tak zapłacili już bankowi więcej, niż pożyczyli. Sądy tonęły w tych papierach. Rozpatrywanie samych wniosków i późniejszych zażaleń ze strony banków stanowiło ogromne obciążenie.

Nowa ustawa frankowa dokonuje tu absolutnej rewolucji, realizując zasadę zwaną w prawie ex lege (z mocy samego prawa). Zgodnie z art. 3 ust. 1 nowej ustawy, momentem kluczowym jest dzień doręczenia pozwu bankowi. Od tego dnia Twoje raty stają się zawieszone. Nie potrzebujesz czekać na zgodę sędziego, nie musisz uiszczać dodatkowych opłat, a Twój pełnomocnik nie musi pisać skomplikowanych wniosków.

Jeśli złożyłeś już wniosek o zabezpieczenie przed wejściem w życie ustawy, a sędzia jeszcze go nie rozpatrzył – zostanie on odłożony do akt bez dalszych działań, a ochrona i tak zadziała z automatu (o ile bank otrzymał już pozew). Co ciekawe, ustawa chroni także w drugą stronę. Jeśli z jakiegoś powodu wolisz dalej płacić raty (np. jeszcze nie spłaciłeś czystego kapitału), bank nie ma prawa odmówić przyjmowania Twoich przelewów, nawet po wejściu w życie nowych przepisów.

Czy bank może wpisać mnie do BIK po złożeniu pozwu o franki?

Nie. Nowa ustawa frankowa (art. 3 ust. 3) wprost zakazuje bankom zgłaszania do BIK, biur informacji gospodarczej oraz instytucji pożyczkowych informacji o braku wpłat, jeśli spłata została wstrzymana po doręczeniu pozwu.

Wstrzymanie płacenia rat, nawet całkowicie legalne, budziło w wielu konsumentach strach o zrujnowanie historii kredytowej. Banki niejednokrotnie straszyły wypowiedzeniem umowy lub wpisaniem frankowicza do Biura Informacji Kredytowej (BIK), co uniemożliwiało mu wzięcie choćby telefonu na raty czy limitu na karcie.

Przepisy radykalnie obcinają tę możliwość. Artykuł 3 ust. 2 precyzuje, że legalne zatrzymanie wpłat nie jest „niewykonaniem umowy” przez konsumenta. Bank ma całkowity zakaz podejmowania jakichkolwiek sankcji wobec klienta, w tym zrywania umowy kredytowej. Jeśli bank złamie to prawo i prześle informację do BIK, jego czyn będzie uznany za bezprawny i zignorowany, a konsument zyska prawo do dochodzenia odszkodowania przed sądem.

W sytuacji, w której klient został zgłoszony do rejestru niesolidnych dłużników zanim ustawa weszła w życie, bank dostał obowiązek (art. 17 i art. 18 ustawy) powiadomienia BIK w ciągu zaledwie jednego lub dwóch miesięcy. Instytucja prowadząca rejestr będzie miała następnie 30 dni, by wyczyścić negatywny wpis na koncie konsumenta.

Jak nowe przepisy przyspieszą procesy w sądach okręgowych i apelacyjnych?

Polskie sądy powszechne drastycznie skrócą czas spraw, wykorzystując posiedzenie niejawne, przesłuchanie na piśmie, zdalne łącza dla świadków oraz składy jednego sędziego w instancji odwoławczej.

Receptą na wieloletnie kolejki na korytarzach w sądach okręgowych i apelacyjnych w całej Polsce jest przeniesienie dużej części pracy „za biurko” sędziego, bez konieczności wzywania wszystkich na rozprawę twarzą w twarz.

• Posiedzenia niejawne stają się normą: Sędzia będzie mógł rozstrzygnąć sprawę na posiedzeniu niejawnym (czyli na podstawie akt i dokumentów, w swoim gabinecie), nawet jeśli bank upiera się przy konieczności przeprowadzenia tradycyjnej rozprawy. Aby zagwarantować uczciwość procesu, sąd będzie musiał poinformować Cię o powodach takiego ruchu i dać Ci 14 dni na ostateczne, pisemne przedstawienie swoich argumentów przed wydaniem wyroku.
• Odbieranie zeznań na piśmie: Kolejnym rewolucyjnym punktem (art. 7) jest przesłuchanie na piśmie. Sędzia będzie mógł wysłać Tobie lub świadkom listę pytań pocztą. Wystarczy odpowiedzieć na papierze, co oszczędzi miesiące czekania na wolny termin sali sądowej. Jeśli jednak sędzia uzna, że ktoś kłamie lub dowody sobie przeczą, nadal wezwie go na normalną rozprawę i odbierze przysięgę.
• Zeznania zdalne niezależnie od sprzeciwu: Jeżeli konieczne jest przesłuchanie świadka z banku, nowa ustawa pozwala na przesłuchanie go online, i to z ominięciem przepisu art. 263^1 KPC (który dotychczas pozwalał stronom łatwo zablokować wideokonferencję).
• Jeden sędzia zamiast trzech: Do tej pory, gdy sprawa trafiała po odwołaniu do sądu apelacyjnego, wyrok musiało wydać trzech sędziów. Zebranie takiego zespołu to logistyczny koszmar wydłużający procesy. Artykuł 10 ustawy zarządza, że sędzia apelacyjny będzie orzekał w pojedynkę, co natychmiast udrożni ten wąskie gardło polskiego sądownictwa.

Czym jest zarzut potrącenia i powództwo wzajemne w jednym sądzie?

Zarzut potrącenia i powództwo wzajemne to nowe ułatwienia pozwalające sądowi w jednym wyroku anulować kredyt i matematycznie rozliczyć kto komu i ile jest winien, eliminując zakładanie osobnych procesów.

W dzisiejszej rzeczywistości wygranie przez konsumenta sprawy o unieważnienie umowy często nie jest końcem stresu. Banki w odwecie zakładają kolejny, odrębny proces, żądając zwrotu kapitału, który klientom pożyczyły przed laty. Ta biurokratyczna podwójna praca obciąża obywateli i sędziów.

Ustawa frankowa rozwiązuje to poprzez drastyczne rozszerzenie terminów, w jakich strony mogą rozliczyć się w tym samym, pojedynczym sądzie:

1. Zarzut potrącenia (art. 5): Prawniczy zarzut potrącenia to żądanie skreślenia wzajemnych długów (np. Ty pożyczyłeś 300 000 zł, oddałeś w ratach 400 000 zł, więc potrącacie się na zero, a bank zwraca Ci tylko różnicę, czyli 100 000 zł). Do tej pory były ścisłe i krótkie czasowo limity na zgłoszenie tego żądania. Nowa ustawa pozwala zgłaszać takie żądanie aż do zakończenia rozprawy przez sąd apelacyjny. Co ważne dla konsumentów, ustawa wprowadza ochronę kosztową: jeśli bank udowodni swoje potrącenie, a Ty nie będziesz tego kwestionował (zgodzisz się na tę matematykę), nie poniesiesz finansowych kosztów procesu z tego tytułu.
2. Powództwo wzajemne (art. 8): Czasem potrącenie to za mało dla banku i chce on pozwać klienta (np. o dodatkowe odsetki kapitałowe). Nowe przepisy pozwalają bankowi złożyć taki pozew wzajemny w Twojej trwającej sprawie, do samego końca postępowania przed pierwszą instancją. Wszystko załatwiacie „za jednym zamachem”, o ile sędzia nie stwierdzi, że skomplikuje to niepotrzebnie sprawę.

Co ze sprawami frankowymi, które już trwają w sądzie? (Przepisy przejściowe)

Ustawa działa wstecz i jej przepisy mają bezpośrednie zastosowanie do spraw, które zostały wszczęte i są niezakończone przed dniem wejścia ustawy w życie.

Dla setek tysięcy „frankowiczów”, którzy od dawna procesują się z bankami, to najważniejsza wiadomość. Jeżeli złożyłeś pozew wcześniej i został on już skutecznie doręczony bankowi, automatyczne wstrzymanie obowiązku spłaty rat uruchomi się dokładnie z dniem wejścia w życie nowych przepisów (14 dni od publikacji ustawy podpisanej dziś przez Prezydenta Nawrockiego).

Co się stanie, jeśli złożyłeś wniosek o zabezpieczenie roszczenia (wstrzymanie rat), a sędzia jeszcze go nie rozpoznał? Zgodnie z ustawą, takie nierozpoznane wnioski o udzielenie zabezpieczenia zostaną umorzone z mocy prawa bez konieczności wydawania dodatkowego postanowienia przez sąd, a Ty zyskasz ochronę automatycznie. 

Ile wynosi zwrot opłaty za cofnięcie pozwu frankowego lub apelacji?

Jeśli zdecydujesz się wycofać pozew frankowy albo zrezygnować z apelacji w ciągu 6 miesięcy od wejścia ustawy, otrzymasz od sądu z urzędu zwrot opłaty od pozwu w wysokości 50% jej wartości.

Ustawodawca przewidział potężną zachętę finansową (opisaną w art. 15), aby zmniejszyć korki w sądach i promować ugody. Koszty sądowe potrafią być barierą, dlatego państwo oferuje „promocję”. Zazwyczaj, zrezygnowanie z procesu na zaawansowanym etapie (np. po odbyciu się pierwszej rozprawy) sprawiało, że wpłacone przez Ciebie opłaty przepadały.

Nowa ustawa frankowa przewiduje, że przez pierwsze sześć miesięcy od jej wejścia w życie, wycofanie pozwu, apelacji, a nawet wniesionej skargi kasacyjnej, spowoduje zwrot 50% pieniędzy z urzędu. W praktyce oznacza to, że:

• Standardowy konsument uiszczający 1000 złotych opłaty stałej, odzyska od państwa 500 zł.
• Dla banków, które uiszczają wyższe opłaty stosunkowe (wynoszące zazwyczaj ok. 15 000 zł, limitowane 5% od wartości sporu), będzie to ogromna zachęta wynosząca zwrot nawet 7 500 zł za jedną sprawę. Jest to jasny sygnał ze strony rządu: dogadujcie się, zwalniajcie sale sądowe, a państwo zwróci wam połowę kosztów sądowych. Czynności polegające na umorzeniu postępowań na wczesnym etapie z powodu ugód będą teraz ekspresowo realizowane przez referendarzy sądowych, odciążając samych sędziów.

Analiza Przypadku: Jak nowa ustawa frankowa działa w praktyce?

Studium Przypadku: Pan Piotr vs Bank w starej i nowej rzeczywistości prawnej.

Zrozumienie zawiłości proceduralnych bywa trudne. Sprawdźmy, jak zmienią się losy typowego kredytobiorcy, krok po kroku.

Przed nową ustawą: Pan Piotr mieszkał w Hiszpanii i złożył w Warszawie (Sąd Okręgowy) pozew o unieważnienie umowy z 2008 roku na kwotę 400 000 zł.

1. Złożył wniosek o zabezpieczenie, żeby nie płacić rat w trakcie trwania procesu. Rozpatrzenie wniosku i apelacje banku trwały 7 miesięcy. Pan Piotr opłacił w tym czasie 7 rat po 3000 zł każda (stracił 21 000 zł płynności finansowej).
2. Sprawa utknęła, bo świadkowie banku blokowali transmisję online, a znalezienie wolnej sali na tradycyjną rozprawę zajęło 1,5 roku.
3. Po 3 latach sąd pierwszej instancji wydał korzystny wyrok. Bank złożył powództwo, rozpoczynając drugi, osobny, żmudny proces o zwrot pożyczonego na początku kapitału. Cały stres i walka trwały 5 lat.

Po wejściu ustawy w życie w 2026 r.: Pan Piotr (dalej mieszkający w Hiszpanii – ustawa pozwala mu teraz wygodnie złożyć pozew w jego dawnym miejscu zamieszkania w Polsce, bez blokowania SN) decyduje się na walkę.

1. Składa pozew do sądu, uiszczając 1000 zł opłaty. Sąd szybko doręcza odpis pozwu do banku. Następnego dnia Pan Piotr całkowicie przestaje płacić raty. Nikt nie rozpatruje żadnego wniosku. Bank nie śmie wypowiedzieć mu umowy ani wpisać go do BIK.
2. Sędzia wydaje zarządzenie i zbiera wyjaśnienia stron i świadków z banku wyłącznie na piśmie, przez pocztę. Pan Piotr nie musi nawet przylatywać do Polski.
3. Sędzia w ciągu zaledwie kilku miesięcy wydaje wyrok w zaciszu własnego gabinetu (posiedzenie niejawne). Bank, widząc co się święci i nie chcąc uiszczać kosztów, od razu zgłasza zarzut potrącenia. Sędzia w jednym dokumencie unieważnia kredyt i rozlicza matematycznie długi. Koniec zmartwień.

Słownik pojęć: Prawniczy żargon w sprawach frankowych

Nowe pojęcia nie muszą być barierą. Oto co kryje się za prawniczym językiem:

• Ex lege (z mocy prawa): Prawo samoistnie narzuca zmianę (np. wstrzymanie rat). Nie potrzebujesz zaświadczeń, osobnych wyroków ani łaski sędziego. Dzieje się to automatycznie.
• Posiedzenie niejawne: To tryb pracy sądu bez udziału publiczności, powoda ani banku. Sędzia opiera wyrok tylko na dostarczonych na biurko pismach i dowodach z dokumentów.
• Zabezpieczenie roszczenia: Tymczasowa ochrona na czas procesu wydawana postanowieniem sędziego. Z nową ustawą to pojęcie staje się martwe, bo ochronę zyskasz od samego faktu wysłania pisma.
• Powództwo wzajemne: Sytuacja, w której Twój przeciwnik (bank), będący atakowanym w sądzie, postanawia „odbić piłeczkę” i podczas tej samej gry pozwać Ciebie.
• Zarzut potrącenia: Jeśli jesteś winien Kowalskiemu 50 zł, a on Tobie 100 zł, to wzajemne potrącenie długów sprawia, że on oddaje Ci 50 zł i jesteście kwita. Tak samo ma to teraz działać przy gigantycznych sprawach z bankami.

Podsumowanie

Reforma podpisana dziś przez Prezydenta Karola Nawrockiego to długo wyczekiwana pomoc dla obywateli tkwiących w biurokratycznej i finansowej matni. Ustawa nie przewiduje „automatycznego unieważniania”, bo o to nadal musisz poprosić sąd, ale czyni cały proces bezstresowym, tańszym i błyskawicznym. Pamiętaj: zawieszenie rat zaczyna obowiązywać natychmiast po oficjalnym poinformowaniu banku, nikt nie zepsuje Twojej historii kredytowej w BIK, a sąd załatwi sprawę w gabinecie.

Jeśli wahasz się, czy wytoczyć powództwo, teraz jest na to idealny moment – system jest zaprojektowany tak, aby Ci pomóc, a w przypadku nagłej ugody otrzymasz od państwa zwrot kosztów procesu. Działaj i chroń swoje finanse!

Źródła i Bibliografia

1. Ustawa o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (Druk Sejmowy nr 1758) – podpisana przez Prezydenta RP w dniu 17 lipca 2026 r.
2. Uzasadnienie projektu ustawy po Radzie Ministrów (Ministerstwo Sprawiedliwości, wrzesień 2025 r.).
3. Ocena Skutków Regulacji (OSR) dla projektu ustawy.