Sprawozdanie GIIF 2024: Roczny Raport z Działalności Generalnego Inspektora Informacji Finansowej

Generalny Inspektor Informacji Finansowej (GIIF) pełni kluczową rolę w przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (AML/CTF) w Polsce. Jego działalność, jak również działania innych podmiotów krajowego systemu przeciwdziałania tym przestępstwom, znajdują odzwierciedlenie w corocznym sprawozdaniu. Niniejszy artykuł przedstawia analizę kluczowych ustaleń zawartych w Sprawozdaniu GIIF za 2024 rok, mając na celu dostarczenie wnikliwych informacji na temat bieżących trendów i wyzwań w obszarze AML/CTF. Informacje zawarte w niniejszym opracowaniu bazują na danych i analizach przedstawionych w Sprawozdaniu GIIF za 2024 rok.

Wzrost przepływu informacji według sprawozdania GIIF za 2024 rok

W 2024 roku odnotowano znaczący wzrost przepływu informacji w obszarze przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (AML/CTF), zarówno na poziomie krajowym, jak i międzynarodowym.

Wzrost informacji krajowych:

• Zawiadomienia o podejrzanych transakcjach (SAR): Generalny Inspektor Informacji Finansowej (GIIF) zarejestrował w 2024 roku 8129 zawiadomień opisowych o działalności i transakcjach podejrzanych (SAR), co stanowi wzrost w porównaniu z poprzednimi latami. Znaczący wzrost liczby SAR ogółem wynikał ze zwiększenia liczby informacji przesłanych na podstawie art. 74 ustawy AML/CTF przez instytucje obowiązane.
• Zawiadomienia od jednostek współpracujących (JW): Liczba zawiadomień opisowych (SAR) od jednostek współpracujących wzrosła do 484 w 2024 roku, co stanowi kontynuację wzrostu z poprzednich lat.
• Zawiadomienia dotyczące innych przestępstw: Liczba zawiadomień opisowych zawierających informacje dotyczące innych przestępstw niż pranie pieniędzy i/lub finansowanie terroryzmu wzrosła ponad czterokrotnie, osiągając 224 w 2024 roku, głównie dzięki informacjom kierowanym do GIIF przez instytucje obowiązane na podstawie art. 89 ustawy AML/CTF.
• Informacje o transakcjach ponadprogowych: GIIF otrzymał informacje o 50,34 mln transakcji ponadprogowych raportowanych na podstawie art. 72 ustawy AML/CTF, co stanowi wzrost o 8,8% w stosunku do 2023 roku i o 37% od 2021 roku.

Wzrost informacji międzynarodowych:

• Informacje od zagranicznych jednostek analityki finansowej (JAF): Zagraniczne JAF przekazały do GIIF znacznie więcej dodatkowych informacji dotyczących nietypowych lub podejrzanych transakcji z udziałem polskich podmiotów lub wartości majątkowych transferowanych na/z terytorium Polski. W 2024 roku GIIF otrzymał ich o około 67,6% więcej niż w 2023 roku, a w porównaniu z 2021 rokiem ich ilość była ponad dwa i pół razy większa (o około 161,5%). Łącznie GIIF otrzymał 44 389 tego typu informacji w 2024 roku, co stanowi wzrost o 68% w porównaniu z 2023 rokiem. Większość tego wzrostu wynikała z liczby otrzymywanych raportów transgranicznych z Niderlandów.
• Zapytania od zagranicznych JAF: Do GIIF wpłynęło 409 wniosków od zagranicznych JAF w 2024 roku, co zawierało łącznie 2017 podmiotów.

Współpraca z jednostkami krajowymi:

• Prokuratura: W 2024 roku wzrosła liczba wniosków o informacje skierowanych do GIIF przez jednostki organizacyjne prokuratury (681 wniosków dotyczących co najmniej 2961 podmiotów i 1650 rachunków bankowych) oraz liczba informacji przekazywanych przez prokuraturę do GIIF na podstawie art. 81 ustawy AML/CTF (436 informacji).
• Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW): Wzrosła liczba wniosków o udostępnienie informacji kierowanych do GIIF przez Szefa ABW (56 wniosków w 2024 r. wobec 35 w 2023 r.).

Ten wzrost przepływu informacji świadczy o intensyfikacji działań w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu oraz o zwiększonej współpracy pomiędzy różnymi podmiotami krajowymi i międzynarodowymi.

Wyzwania i działania Generalnego Inspektora Informacji Finansowej

Znaczący wzrost napływających informacji, poddawanych analizie, wiązał się z koniecznością poniesienia odpowiednio większych nakładów pracy po stronie GIIF, co stanowiło wyzwanie przy ograniczonej wielkości posiadanych zasobów, w szczególności osobowych. Niemniej jednak, w roku 2024 GIIF podjął intensywne działania, w tym wszczął o około 38,4% więcej postępowań analitycznych niż w roku poprzednim. Ponadto, przekazano do prokuratury 757 zawiadomień (głównych i uzupełniających) oraz 532 powiadomienia do jednostek współpracujących (w szczególności do KAS i organów ścigania), co stanowi wzrost odpowiednio o około 3,0% i 23,1% w stosunku do roku 2023. Odpowiedzią na te wyzwania jest realizacja projektu mającego na celu implementację w polskiej JAF oprogramowania goAML oraz ustrukturyzowane przekazywanie informacji wewnątrz krajowego systemu przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.

Według sprawozdania GIIF, w 2024 roku Generalny Inspektor Informacji Finansowej (GIIF) funkcjonował w dynamicznie zmieniającym się środowisku przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (AML/CTF), co wiązało się zarówno z wyzwaniami, jak i intensywnymi działaniami na wielu płaszczyznach.

Wyzwania stojące przed GIIF w 2024 roku:

• Znaczący wzrost przepływu informacji: GIIF odnotował skokowy wzrost liczby otrzymywanych zawiadomień o podejrzanych transakcjach (SAR) o 71% w stosunku do roku poprzedniego, przekraczając 8 tysięcy. Ten duży przyrost informacji wymagał odpowiednio większych nakładów pracy po stronie GIIF, co stanowiło wyzwanie przy ograniczonej wielkości posiadanych zasobów, w szczególności osobowych.
• Wyzwania organizacyjne: W związku z systematycznym wzrostem liczby etatów w Departamencie Informacji Finansowej (komórce organizacyjnej GIIF w Ministerstwie Finansów), który zwiększył się z 65 w 2017 roku do 122 w 2024 roku, wyzwaniem organizacyjnym pozostawało zapewnienie odpowiednich warunków lokalowych dla wszystkich pracowników.
• Niezgodność definicji aktywów wirtualnych z FATF: Sprawozdanie MONEYVAL wykazało, że definicja aktywów wirtualnych w polskiej ustawie AML/CTF nie jest w pełni zgodna z definicją FATF.
• Niedoskonałości w zakresie Rekomendacji 26 FATF: Pomimo pewnych postępów, utrzymywały się uchybienia w zakresie Rekomendacji 26, dotyczące braku uwzględnienia dostawców transferu wartości jako odrębnej kategorii instytucji obowiązanych, braków w wymogach wejścia na rynek, oraz niewystarczająco precyzyjnie określonych elementów nadzoru opartego na analizie ryzyka. Nadzorcy, w tym GIIF, NBP i UKNF, nie uwzględnili również częstotliwości działań nadzorczych w metodologii kontroli ani w rocznych planach kontroli.

Działania podejmowane przez GIIF w 2024 roku:

W odpowiedzi na powyższe wyzwania oraz w ramach realizacji ustawowych zadań, GIIF podjął szereg działań na różnych polach:

• Wzmocnienie analizy informacji: GIIF analizował informacje dotyczące wartości majątkowych, co do których powziął podejrzenie o związku z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu. W związku ze znacznym wzrostem liczby otrzymywanych informacji, GIIF podjął działania mające na celu implementację w polskiej JAF oprogramowania goAML oraz ustrukturyzowane przekazywanie informacji wewnątrz krajowego systemu AML/CTF. W 2024 roku GIIF wszczął o ok. 38,4% więcej postępowań analitycznych niż w roku poprzednim.
• Blokowanie rachunków i wstrzymywanie transakcji: GIIF dokonał 641 blokad rachunków z własnej inicjatywy na łączną kwotę około 148,5 mln zł oraz wstrzymał 17 transakcji o wartości około 48,7 mln zł. Działania te podejmowano również na wniosek zagranicznych jednostek analityki finansowej.
• Współpraca międzynarodowa: GIIF aktywnie współpracował z zagranicznymi jednostkami analityki finansowej (JAF), zarówno w zakresie wymiany wniosków o informacje, jak i spontanicznego przekazywania informacji dotyczących podejrzanych transakcji z udziałem polskich podmiotów. Uczestniczono w pracach Grupy Egmont, MONEYVAL, FATF oraz Rady UE w ramach pakietu AML/CTF. Organizowano i uczestniczono w międzynarodowych warsztatach i konferencjach dotyczących AML/CTF.
• Działania kontrolne i prewencyjne: GIIF przeprowadził 9 kontroli w instytucjach obowiązanych, w wyniku których stwierdzono nieprawidłowości dotyczące braków formalnych oraz merytorycznych w realizacji obowiązków wynikających z ustawy AML/CTF. Wydano zalecenia pokontrolne w celu ich usunięcia. Kontynuowano publikację newsletterów typologicznych mających na celu ułatwienie instytucjom obowiązanym rozpoznawania podejrzanych aktywności.
• Stosowanie szczególnych środków ograniczających: GIIF informował instytucje obowiązane o zasadach stosowania szczególnych środków ograniczających wobec osób i podmiotów umieszczonych na listach sankcyjnych i monitorował przestrzeganie tych środków. Uczestniczono w pracach nad jednolitą ustawą sankcyjną oraz zmianami w przepisach dotyczących przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę.
• Współpraca z Ministerstwem Sprawiedliwości: GIIF otrzymywał dane zbiorcze o postępowaniach karnych wszczętych i zakończonych w sprawach dotyczących prania pieniędzy i finansowania terroryzmu.

Podjęte przez GIIF w 2024 roku działania świadczą o intensyfikacji wysiłków w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, adaptacji do rosnącego przepływu informacji oraz zacieśnianiu współpracy zarówno na poziomie krajowym, jak i międzynarodowym.

Kategorie instytucji obowiązanych według Sprawozdania rocznego GIIF za 2024 rok

Zgodnie z ustawą o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (AML/CTF), wyróżnia się 30 kategorii instytucji obowiązanych. Katalog tych instytucji, wymieniony w art. 2 ust. 1 ustawy AML/CTF, jest katalogiem zamkniętym, co oznacza, że tylko wymienione w nim podmioty są zobowiązane do realizacji obowiązków wynikających z tej ustawy. Instytucje te działają zarówno na rynku finansowym, jak i poza tym rynkiem.

Podmioty działające na rynku finansowym:

Opis kategorii podmiotów działających na rynku finansowym został sporządzony z wykorzystaniem informacji otrzymanych przez GIIF od KNF, Krajowej Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej (KSKOK) oraz NBP. Do tej grupy należą między innymi:

• Sektor bankowy: Na koniec 2024 r. działalność bankową prowadziło 551 podmiotów, w tym banki komercyjne, banki spółdzielcze oraz oddziały instytucji kredytowych.
• Sektor instytucji płatniczych: Nadzorowane przez Komisję Nadzoru Finansowego (KNF), obejmują krajowe instytucje płatnicze (KIP), krajowe instytucje pieniądza elektronicznego (KIPE), małe instytucje płatnicze (MIP), biura usług płatniczych (BUP) oraz dostawców świadczących wyłącznie usługę dostępu do informacji o rachunku (AISP).
• Sektor ubezpieczeń: Obejmuje zakłady ubezpieczeń na życie i zakłady ubezpieczeń majątkowych i osobowych.
• Podmioty prowadzące działalność kantorową: Kontrolę nad przestrzeganiem przepisów AML/CTF przez te podmioty sprawuje Prezes NBP. W 2024 r. skontrolowano 368 przedsiębiorców prowadzących działalność kantorową, obejmując 602 kantory.
• Instytucje pożyczkowe: Mogą podejmować działalność po uzyskaniu wpisu do rejestru instytucji pożyczkowych prowadzonego przez KNF.
• Niektóre instytucje finansowe: Do tej kategorii zalicza się przedsiębiorstwa faktoringowe, leasingowe (w zakresie leasingu finansowego) oraz podmioty, których podstawową działalnością jest doradztwo dla przedsiębiorstw w zakresie struktury kapitałowej, strategii przemysłowej i kwestii z nimi związanych, a także doradztwo i usługi dotyczące łączenia się oraz nabywania przedsiębiorstw gospodarczych. Można tu również zaliczyć podmioty prowadzące działalność w zakresie faktoringu, sklasyfikowane pod kodem PKD 64.99Z.

W kontekście pozostałych kategorii instytucji obowiązanych, omówiono między innymi instytucje wykonujące zawody prawnicze, takie jak notariusze (w liczbie 4 045 na dzień 14 lutego 2025 r.), adwokaci (22 893 wykonujących zawód na dzień 14 lutego 2025 r.) oraz radcowie prawni (54 810 na dzień 14 lutego 2025 r.).

Ponadto, do instytucji obowiązanych należą również doradcy podatkowi (9 049 wpisanych na listę na dzień 18 lutego 2025 r.), biegli rewidenci, operatorzy pocztowi (259 na dzień 20 lutego 2025 r.), fundacje i stowarzyszenia posiadające osobowość prawną w zakresie określonych płatności gotówkowych, podmioty prowadzące działalność w zakresie walut wirtualnych (1841 wpisanych do rejestru na dzień 20 lutego 2025 r.), pośrednicy w obrocie nieruchomościami (23 876 podmiotów wg stanu na 31 grudnia 2024 r.), przedsiębiorcy świadczący usługi z zakresu prawa podatkowego lub celnego (28 957 podmiotów wg stanu na 31 grudnia 2024 r.), a także przedsiębiorcy wykonujący działalność lombardową (po wejściu w życie stosownej ustawy).

Współpraca GIIF z jednostkami krajowymi

W 2024 roku współpraca Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (GIIF) z jednostkami krajowymi była intensywna i wielowymiarowa, obejmując wymianę informacji, prowadzenie wspólnych działań oraz dążenie do zwiększenia efektywności krajowego systemu przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (AML/CTF). System AML/CTF w Polsce opiera się na wzajemnych relacjach i oddziaływaniu GIIF, Instytucji Obowiązanych (IO) oraz Jednostek Współpracujących (JW).

Współpraca z Jednostkami Współpracującymi (JW):

• Do JW, o których mowa w ustawie AML/CTF, zaliczają się m.in. Krajowa Administracja Skarbowa (KAS), Krajowe Centrum Informacji Kryminalnych (KCIK), Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S.A. (KDPW S.A.), Komisja Europejska (KE), Komenda Główna Policji (KGP), krajowa instytucja płatnicza (KIP), Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) oraz Urząd Komisji Nadzoru Finansowego (UKNF).
• GIIF przekazał do jednostek współpracujących 532 powiadomienia w 2024 roku, co stanowi wzrost o około 23,1% w porównaniu z rokiem poprzednim, w szczególności do KAS i organów ścigania.
• GIIF wymieniał informacje z jednostkami współpracującymi.

Współpraca z Prokuraturą i Sądami:

• GIIF przekazał do prokuratury 757 zawiadomień (głównych i uzupełniających), co oznacza wzrost o około 3,0% w stosunku do 2023 roku.
• Jednostki organizacyjne prokuratury przekazały do GIIF 436 informacji na podstawie art. 81 ustawy AML/CTF, dotyczących m.in. postanowień o blokadzie rachunku lub wstrzymaniu transakcji, wszczęciu postępowania, przedstawieniu zarzutu i wniesieniu aktu oskarżenia w sprawach o pranie pieniędzy lub finansowanie terroryzmu, co stanowi wzrost w porównaniu do 383 informacji w 2023 roku. Prokuratorzy najczęściej informowali o wszczęciu postępowania w związku z podejrzeniem przestępstwa z art. 299 Kodeksu karnego oraz o przedstawieniu zarzutów na podstawie tego przepisu.
• GIIF otrzymał od jednostek organizacyjnych prokuratury 681 wniosków o informacje w trybie art. 104 ustawy AML/CTF, dotyczących co najmniej 2 961 podmiotów i 1 650 rachunków bankowych. Wnioski te często służyły ustaleniu składników majątkowych.
• GIIF udostępniał sądom i prokuratorom zgromadzone informacje i dokumenty na potrzeby postępowań karnych na podstawie art. 104 ustawy AML/CTF. W 2024 roku GIIF otrzymał 14 wniosków o informacje z sądów.
• GIIF informował prokuratora o posiadaniu informacji powiązanych z tymi przekazanymi przez prokuraturę na podstawie art. 81 ustawy AML/CTF. Często prowadziło to do rozszerzenia katalogu zarzutów.
• Współpraca z prokuraturą stawała się coraz bardziej efektywna, czego dowodzi wysoka liczba wniosków o informacje kierowanych do GIIF.
• Kontynuowano współpracę polegającą na udziale przedstawicieli GIIF w inicjatywach mających na celu wymianę doświadczeń z prokuraturą.

Współpraca z Krajową Administracją Skarbową (KAS):

• W 2024 roku dominowały powiadomienia GIIF skierowane do organów KAS (ok. 40,4%). Większość tych powiadomień dotyczyła podejrzenia przestępstw skarbowych związanych z podatkiem od towarów i usług.
• GIIF otrzymywał wnioski o informacje od naczelników urzędów celno-skarbowych oraz dyrektorów izb administracji skarbowej, choć ich liczba spadła w porównaniu z 2023 rokiem.
• Informacje przekazywane przez GIIF do organów KAS były wykorzystywane m.in. do wszczęcia kontroli celno-skarbowych, postępowań podatkowych oraz w ramach czynności operacyjno-rozpoznawczych. Co najmniej 73 informacje wykorzystano do wszczęcia kontroli celno-skarbowej.
• Informacje z własnej inicjatywy GIIF były analizowane przez KAS pod kątem podejrzenia przestępstw skarbowych.
• Współpraca z organami KAS była coraz skuteczniejsza, a wymiana informacji często prowadziła do skierowania przez GIIF zawiadomień do prokuratury w sprawach dotyczących przestępstw skarbowych.
• Przedstawiciele GIIF brali udział w kwartalnych naradach z kierownictwem KAS.

Współpraca z Policją:

• GIIF przekazał znaczną liczbę powiadomień do Policji, w tym do CBŚP.
• GIIF otrzymał wnioski o informacje od jednostek organizacyjnych Policji, w szczególności od Biura Zwalczania Przestępczości Ekonomicznej KGP, CBŚP oraz CBZC. Współpraca w tym zakresie przebiegała sprawnie i efektywnie.
• Policja przekazywała również informacje do GIIF o podejrzeniu prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu. W 2024 r. Policja przekazała do GIIF 53 takie informacje.
• Informacje od GIIF były wykorzystywane przez Policję do podejmowania czynności ustawowych, w tym wszczynania postępowań przygotowawczych oraz w toczących się postępowaniach.
• CBZC wszczęło w 2024 r. postępowania przygotowawcze o przestępstwa prania pieniędzy, w tym na podstawie informacji od GIIF.

Współpraca z Agencją Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW):

• GIIF przekazywał powiadomienia do ABW dotyczące transakcji mogących mieć związek z podejrzeniem przestępstw leżących w kompetencjach Agencji.
• GIIF otrzymał od ABW wnioski o udzielenie informacji o osobach i podmiotach podejrzewanych o finansowanie terroryzmu oraz inne przestępstwa. GIIF udzielił odpowiedzi na wszystkie wnioski. W 2024 r. ABW skierowała do GIIF 56 wniosków o udostępnienie informacji.
• ABW przekazywała również do GIIF informacje o podejrzeniu prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu. W 2024 r. ABW przesłała 1 informację tego typu.
• Informacje od GIIF były wykorzystywane przez ABW w ramach procedur operacyjnych dotyczących m.in. przestępstw godzących w podstawy ekonomiczne państwa i terroryzmu.

Współpraca z Centralnym Biurem Antykorupcyjnym (CBA):

• GIIF otrzymywał wnioski o udostępnienie informacji od CBA oraz powiadomienia o podejrzeniu przestępstw. W 2024 r. GIIF otrzymał 6 wniosków i 7 powiadomień od CBA.
• CBA wykorzystywało przekazane informacje w obszarze operacyjno-rozpoznawczym i dochodzeniowo-śledczym.

Współpraca z innymi służbami:

• GIIF współpracował ze Służbą Kontrwywiadu Wojskowego (SKW), otrzymując i udzielając informacji.
• Współpraca z Komendą Główną Straży Granicznej obejmowała wymianę wniosków o informacje.
• GIIF współpracował z Żandarmerią Wojskową, wymieniając wnioski o informacje.

Współpraca z Krajowym Centrum Informacji Kryminalnych (KCIK):

• GIIF kierował zapytania do KCIK i otrzymywał od niego zapytania dotyczące wielu podmiotów.
• W wyniku sprawdzeń w bazach danych GIIF, w wielu przypadkach wskazywano, że dany podmiot występował w prowadzonych postępowaniach analitycznych GIIF.

Inne formy współpracy:

• Minister Sprawiedliwości przekazywał GIIF dane zbiorcze o postępowaniach karnych dotyczących prania pieniędzy i finansowania terroryzmu.
• GIIF współpracował z Komisją Nadzoru Finansowego (KNF), wymieniając wnioski o informacje.
• GIIF uczestniczył w konferencjach i seminariach z udziałem jednostek współpracujących, mających na celu wymianę doświadczeń i upowszechnianie dobrych praktyk.
• Wykorzystywano bezpieczne elektroniczne kanały wymiany informacji w współpracy z prokuraturą i instytucjami obowiązanymi.

Podsumowując, współpraca GIIF z jednostkami krajowymi w 2024 roku charakteryzowała się intensywną wymianą informacji, licznymi wnioskami o udostępnienie danych oraz wspólnymi działaniami mającymi na celu skuteczne przeciwdziałanie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Współpraca ta odbywała się na wielu płaszczyznach i z różnymi typami jednostek, co wskazuje na kompleksowe podejście do zwalczania przestępczości finansowej w Polsce.

Przykładowe kierunki analiz GIIF

Sprawozdanie GIIF 2024 przedstawia przykłady analiz strategicznych prowadzonych przez GIIF, ilustrujące różnorodność schematów prania pieniędzy. Wśród nich wymieniono pranie pieniędzy pochodzących z wyłudzenia dofinansowania z funduszy Unii Europejskiej na budowę farm fotowoltaicznych oraz z Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (NCBR). Inne przykłady dotyczyły prania pieniędzy pochodzących z korzyści majątkowych z zakładów bukmacherskich z wykorzystaniem wyłudzonych danych osobowych, organizowania zbiorowego uczestnictwa w grach losowych wbrew przepisom ustawy o grach hazardowych, a także oszustw powiązanych z upadkiem światowej giełdy kryptowalut oraz wykorzystania przesyłek za pobraniem w celu transferowania nielegalnych środków.

W sekcji 4.1.2 Raportu („Przeciwdziałanie praniu pieniędzy”) przedstawiono przykładowe kierunki analiz przeprowadzanych przez GIIF w 2024 roku, wraz z tzw. zanonimizowanymi przypadkami. Jak wskazano, GIIF zaplanował dziesięć tematów analiz strategicznych i/lub sektorowych na 2024 rok, z czego podjęto dziewięć, a trzy ukończono, z pozostałymi kontynuowanymi w 2025 roku. Poniżej przedstawiono przykładowe kierunki analiz:

• Pranie pieniędzy pochodzących z wyłudzenia dofinansowania z funduszy Unii Europejskiej na budowę farm fotowoltaicznych. Analiza ujawniła, że dofinansowania UE zostały przyznane na podstawie fałszywych dokumentów, a uzyskane środki przeznaczono na inwestycje podmiotów powiązanych, co było niezgodne z zasadami udzielania zamówień finansowanych ze środków UE. Dodatkowo, wkład własny pochodził od wykonawcy, a budżety projektów były prawdopodobnie zawyżone. Dochód z działających farm fotowoltaicznych był przekazywany właścicielce jako pożyczki i dywidendy, a następnie darowany osobie z najbliższej rodziny, która faktycznie zarządzała spółkami. Sprawa zakończyła się przekazaniem zawiadomienia do prokuratury.
• Pranie pieniędzy pochodzących z wyłudzenia z Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (NBCR) dofinansowania z funduszy Unii Europejskiej. Analiza wykazała, że dofinansowanie z NCBR zostało uzyskane na podstawie poświadczenia nieprawdy dotyczącego wkładu własnego. Środki z grantów były w większości przekazywane spółkom powiązanym z osobami zarządzającymi Funduszem, a przepływy środków były maskowane poprzez transakcje wekslowe i z podmiotami zagranicznymi. Część środków przeznaczono na pozorowaną realizację projektów B+R, a spółki grantobiorcze odzyskiwały nienależnie zwrot podatku VAT. Po zakończeniu realizacji grantu większość spółek zawiesiła działalność. GIIF przekazał zawiadomienie do prokuratury.
• Pranie pieniędzy pochodzących z zawyżania cen przy przetargach dla wojska. Analiza transakcji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wykazała schemat przelewów przychodzących z zagranicy za faktury, a następnie szybkich transferów środków do spółek z południa Europy zajmujących się rzekomo logistyką. Rachunek spółki początkowo był uśpiony i nie wykazywał typowych transakcji gospodarczych. Przedstawione dokumenty o transporcie towarów z Warszawy nie znajdowały odzwierciedlenia w transakcjach na rachunku.
• Pranie pieniędzy z wykorzystaniem procederu obchodzenia sankcji nałożonych na Rosję i Białoruś. Analiza dotyczyła polskich i zagranicznej spółki zajmujących się handlem luksusowymi samochodami. Głównym zleceniodawcą środków był białoruski podmiot. Pomimo że większość przelewów przychodzących opisywano kodem CN nieobjętym sankcjami, ustalono, że przedmiotem transakcji były pojazdy o pojemności skokowej powyżej 1500 cm3, które podlegały sankcjom. GIIF zablokował rachunki spółek i przekazał zawiadomienia do prokuratury.
• Pranie pieniędzy pochodzących z korzyści majątkowych pochodzących z zawierania zakładów bukmacherskich w ramach promocji dla nowych graczy z wykorzystaniem wyłudzonych danych osobowych. Analiza wykazała liczne przelewy od firmy bukmacherskiej na wiele rachunków oszczędnościowych założonych na jedną osobę, skąd środki były przekazywane na jeden główny rachunek, a rachunki oszczędnościowe zamykano. GIIF zablokował środki i przekazał zawiadomienie do prokuratury.
• Pranie pieniędzy z wykorzystaniem konta prowadzonego na rzecz polskiego użytkownika do oszustw powiązanych z upadkiem światowej giełdy kryptowalut. Analiza transakcji na koncie polskiego użytkownika wykazała wysokie kwoty wpływów, a następnie transfery na giełdę kryptowalut i prywatne portfele. Zmiana języka konta, korzystanie z VPN i innej strefy czasowej wzbudziły podejrzenia. Zagraniczne organy ścigania również kierowały zapytania dotyczące tego konta. Ustalono, że polski użytkownik nie posiadał środków finansowych adekwatnych do przeprowadzanych transakcji.
• Pranie pieniędzy pochodzących z włamania do portfeli kryptowalutowych i próby wymiany skradzionych bitcoinów na walutę FIAT w polskiej instytucji obowiązanej. Analiza wykazała, że na adres klienta instytucji obowiązanej wpływały środki pochodzące z adresów powiązanych z grupą hakerską. Instytucja obowiązana prawidłowo zastosowała środki bezpieczeństwa finansowego, wykryła próbę prania pieniędzy, zablokowała środki i skierowała zawiadomienie do prokuratury.
• Pranie pieniędzy pochodzących z pozornej inwestycji w kryptowaluty mające na celu ukrycie środków pochodzących z oszustwa finansowego. Analiza wskazywała, że umowa inwestycyjna i inne dokumenty zostały stworzone w celu uwiarygodnienia legalności transakcji. Działania polskiej spółki miały na celu utrudnienie stwierdzenia przestępnego pochodzenia środków. GIIF zablokował środki i przekazał zawiadomienie do prokuratury.
• Pranie pieniędzy pochodzących z obrotu niezarejestrowanymi akcjami spółki. Instytucja obowiązana zidentyfikowała schemat sprzedaży nieistniejących akcji serii „X”. Analiza sprawozdań finansowych spółki potwierdziła, że akcje te nie były ujawnione. Zidentyfikowano przelewy od kupujących na rachunek sprzedającego, które powiązano z fikcyjnymi umowami sprzedaży. Sprawę przekazano do właściwych organów ze względu na możliwość naruszenia przepisów rynku finansowego.
• Pranie pieniędzy pochodzących z transferów środków pochodzących z oszustw inwestycyjnych. Analiza dotyczyła trzech nowo zarejestrowanych spółek z tym samym wspólnikiem i siedzibą, na których rachunki wpłynęło ok. 600 tys. EUR od wielu osób fizycznych z UE. Większość środków była natychmiast przekazywana dalej. Część środków przekazywano osobom fizycznym w niskich kwotach, stwarzając pozory zwrotu z inwestycji. Schemat ten był znany GIIF z innych podobnych spraw.
• Pranie pieniędzy pochodzących z oszustw podatkowych z wykorzystaniem tzw. brokerów kurierskich. Analiza wykazała działalność osób fizycznych przyjmujących i nadających przesyłki za pobraniem. W jednym przypadku przez jednego brokera kurierskiego przekazano paczki o wartości ponad 201 mln PLN. Środki z rachunku brokera były wypłacane w gotówce i przekazywane nieustalonym osobom. Odbiorcami przesyłek były podmioty, wobec których prokuratury prowadzą śledztwa dotyczące prania pieniędzy lub które deklarują zakupy od podmiotów oznaczonych jako wysokiego ryzyka uszczupleń podatkowych. Zapłata rzekomym dostawcom była zazwyczaj dokonywana gotówką bez ujawnienia faktycznych odbiorców.

Aktualizacja strategii AML/CTF

W roku 2024 kontynuowano prace nad aktualizacją Krajowej Strategii Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy oraz Finansowaniu Terroryzmu. Proces ten odbywał się we współpracy z Komitetem Bezpieczeństwa Finansowego, jednostkami współpracującymi i instytucjami obowiązanymi.

Prace nad aktualizacją Strategii Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy oraz Finansowaniu Terroryzmu rozpoczęły się na początku 2024 roku przez Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (GIIF) we współpracy z Komitetem Bezpieczeństwa Finansowego (KBF), jednostkami współpracującymi i instytucjami obowiązanymi.

Podstawą aktualizacji strategii była druga edycja Krajowej Oceny Ryzyka Prania Pieniędzy i Finansowania Terroryzmu (KOR), która została opracowana pod koniec 2023 roku i zaakceptowana w listopadzie 2023 roku. Zgodnie z art. 31 ust. 2 ustawy AML/CTF, aktualizacja strategii jest wymagana w przypadku zmiany KOR lub gdy jest to konieczne w związku z wdrożeniem zaleceń Komisji Europejskiej.

Kluczowym elementem prac było skierowanie przez GIIF w marcu 2024 r. pisma do członków KBF z prośbą o uwagi, komentarze i sugestie dotyczące dotychczasowej strategii oraz o propozycje działań do uwzględnienia w aktualizacji. Współpraca z członkami KBF była istotna, ponieważ strategia ma na celu wyeksponowanie i mitygowanie najważniejszych ryzyk zidentyfikowanych w KOR, a opinie i potrzeby uczestników krajowego systemu AML/CTF mają kluczowe znaczenie dla jej skuteczności i kompleksowości.

W trakcie prac nad strategią pojawił się nowy istotny czynnik – przyjęcie przez Unię Europejską pakietu regulacji wzmacniających walkę z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu (tzw. pakietu AML). Nowe przepisy unijne będą miały istotny wpływ na funkcjonowanie GIIF, organów kontrolnych i nadzorczych systemu AML/CTF, dlatego ich uwzględnienie w strategii jest niezbędne dla zapewnienia spójności i skuteczności działań polskiego systemu AML/CTF.

W 2024 roku odbyły się posiedzenia KBF, na których omawiano postępy prac nad aktualizacją strategii.

• Na posiedzeniu w dniu 4 lipca 2024 r. GIIF podsumował działania zrealizowane w ramach pierwszej strategii, co zostało ujęte w projekcie dokumentu „Sprawozdanie z realizacji Strategii przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu”. Uwagi do realizacji pierwszej strategii były brane pod uwagę przy opracowywaniu propozycji działań do nowej strategii.
• Na posiedzeniu w dniu 10 września 2024 r. omówiono zestawienie uwag i propozycji przekazanych przez członków KBF do nowej strategii AML/CTF, wraz z propozycją ponad dwudziestu działań sformułowanych na ich podstawie.
• W dniu 17 września 2024 r. GIIF ponownie zwrócił się do członków KBF o uwagi do przedstawionych propozycji oraz dodatkowe sugestie do projektu nowej strategii. W odpowiedzi wpłynęły uwagi, propozycje działań i rekomendacje.
• GIIF przeanalizował zgłoszone uwagi i propozycje, które stanowiły istotny element opracowywania aktualizacji strategii. W celu zapewnienia spójności i skuteczności działań oraz zrównoważenia różnych ocen ryzyk i priorytetów, GIIF organizował spotkania robocze z uczestnikami systemu AML/CTF, aby wypracować wspólne stanowiska.
• Powstały projekt strategii został przedstawiony podczas posiedzenia KBF w dniu 19 grudnia 2024 r..

Według stanu na marzec 2025 roku, prace nad projektem aktualizacji strategii są kontynuowane. Strategia ta będzie obowiązywać w latach 2025-2027.

Podsumowanie

Sprawozdanie GIIF za 2024 rok ukazuje dynamiczny charakter działań podejmowanych w celu przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu w Polsce. Znaczący wzrost przepływu informacji, zarówno krajowych, jak i międzynarodowych, świadczy o rosnącej świadomości i intensyfikacji wysiłków w tym obszarze. Pomimo wyzwań związanych z ograniczonymi zasobami, GIIF wykazał się zwiększoną aktywnością w zakresie analiz, zawiadomień i współpracy z innymi organami. Intensywna współpraca międzynarodowa oraz ciągłe prace nad doskonaleniem krajowej strategii AML/CTF stanowią kluczowe elementy skutecznego systemu przeciwdziałania tym złożonym przestępstwom. Dalsze implementowanie nowoczesnych rozwiązań technologicznych, takich jak oprogramowanie goAML, oraz wzmacnianie współpracy między wszystkimi uczestnikami systemu AML/CTF będą miały kluczowe znaczenie dla zwiększenia jego efektywności w przyszłości.

Aktualne sprawozdanie dostępne na stronie Ministerstwa Finansów: Sprawozdania roczne z działalności Generalnego Inspektora Informacji Finansowej

Słownik kluczowych pojęć

• Pranie pieniędzy (Money Laundering – ML): Proces, w którym dochody pochodzące z działalności przestępczej są maskowane w celu ukrycia ich nielegalnego źródła i nadania im pozorów legalności.
• Finansowanie terroryzmu (Terrorist Financing – TF): Zapewnianie lub gromadzenie środków finansowych z zamiarem ich wykorzystania na działania terrorystyczne.
• Instytucja obowiązana (IO): Podmiot wymieniony w art. 2 ust. 1 ustawy AML/CTF, zobowiązany do stosowania środków przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (np. banki, instytucje finansowe, notariusze, adwokaci, kantory).
• Departament Informacji Finansowej (DIF): Wyodrębniona komórka organizacyjna w strukturze Ministerstwa Finansów, za pośrednictwem której GIIF realizuje swoje zadania.
• SAR (Suspicious Activity Report) / Zawiadomienie o podejrzanej transakcji: Raport składany przez instytucję obowiązaną do GIIF, zawierający informacje o transakcjach lub działalnościach, które mogą być związane z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu.
• Wymiana informacji z JAF: Międzynarodowa współpraca między jednostkami analityki finansowej w zakresie wymiany informacji dotyczących podejrzanych transakcji.
• Ustawa AML/CTF: Skrót od ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.
• Środki ograniczające: Sankcje finansowe i inne środki nakładane na podstawie przepisów prawa krajowego i międzynarodowego wobec określonych osób i podmiotów (np. zamrażanie aktywów).
• Krajowa Ocena Ryzyka (KOR): Ocena poziomu ryzyka prania pieniędzy i finansowania terroryzmu w Polsce.
• Strategia AML/CTF: Dokument określający cele i działania w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu w Polsce.
• Lista sankcyjna (krajowa): Lista osób i podmiotów, wobec których stosuje się szczególne środki ograniczające na podstawie ustawy AML/CTF.
• FATF (Financial Action Task Force): Międzynarodowa organizacja zajmująca się opracowywaniem i promowaniem standardów w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu oraz proliferacji broni masowego rażenia.
• Grupa Egmont: Międzynarodowa organizacja zrzeszająca jednostki analityki finansowej (FIU) z całego świata.
• MONEYVAL: Komitet Ekspertów Rady Europy ds. Oceny Środków Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy oraz Finansowaniu Terroryzmu.
• Przestępstwo bazowe: Pierwotne przestępstwo, z którego pochodzą środki podlegające praniu pieniędzy.
• STIR (System Teleinformatyczny Izby Rozliczeniowej): System służący do wymiany informacji finansowych, m.in. w celu przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.
• VASP (Virtual Asset Service Provider) / Dostawca usług w zakresie aktywów wirtualnych: Podmiot świadczący usługi związane z walutami wirtualnymi.
• Waluta wirtualna / Kryptoaktywo: Cyfrowe przedstawienie wartości, które nie jest emitowane ani gwarantowane przez bank centralny lub organ publiczny i niekoniecznie jest prawnym środkiem płatniczym, ale jest akceptowane przez osoby fizyczne lub prawne jako środek wymiany i może być przekazywane, przechowywane i handlowane elektronicznie.
• Bitomat: Urządzenie umożliwiające wymianę kryptowalut na waluty tradycyjne (FIAT) i odwrotnie.
• Leasing finansowy: Forma leasingu, w której na leasingobiorcę przenoszone są niemal wszystkie ryzyka i korzyści związane z własnością przedmiotu leasingu.
• Faktoring: Usługa finansowa polegająca na wykupie przez faktora krótkoterminowych wierzytelności przedsiębiorstwa.
• Usługowe prowadzenie ksiąg rachunkowych: Działalność gospodarcza polegająca na świadczeniu usług w zakresie prowadzenia ksiąg rachunkowych i sporządzania sprawozdań finansowych.
• Wolne porty: Specjalne strefy, w których towary mogą być przechowywane przez nieograniczony czas bez obowiązku zapłaty podatków lub ceł

Najczęściej zadawane pytania – Sprawozdanie GIIF 2024: