PEP, czyli osoba zajmująca eksponowane stanowisko polityczne a przeciwdziałanie praniu pieniędzy

W kontekście przeciwdziałania praniu pieniędzy (AML) oraz finansowaniu terroryzmu, identyfikacja i monitorowanie osób zajmujących eksponowane stanowiska polityczne (PEP) odgrywa kluczową rolę. Status PEP nie jest równoznaczny z powiązaniami z działalnością przestępczą, jednak ze względu na zajmowane stanowisko i związane z nim potencjalne wpływy, osoby te są narażone na wyższe ryzyko korupcji i nadużyć finansowych. Z tego powodu, instytucje obowiązane, zgodnie z przepisami prawa polskiego i Unii Europejskiej, są zobowiązane do stosowania wobec PEP wzmożonych środków bezpieczeństwa finansowego. Niniejszy artykuł ma na celu przybliżenie definicji PEP, wskazanie osób traktowanych jako PEP oraz omówienie obowiązków instytucji obowiązanych w relacjach z tymi osobami.

Kim jest Osoba Zajmująca Eksponowane Stanowisko Polityczne PEP?

Zastanawiasz się dlaczego w instytucjach finansowych, przy podpisywaniu jakichkolwiek umów, kredytowych, o otwarcie rachunku bankowego czy też lokaty, pojawiło się dodatkowe pytanie „Czy jest Pan/Pani osobą zajmującą eksponowane stanowisko polityczne”?

Jednym z wymagań określonych w przepisach jest obowiązek ustalania czy osoby, z którymi instytucja finansowa (w tym bank) zamierza zawrzeć umowę zajmują eksponowane stanowisko polityczne (ang. Politically Exposed Person – PEP) w rozumieniu przepisów prawa. Do czasu zmian wprowadzonych w 2018 roku obowiązek istniał w przepisach, ale był ograniczony wyłącznie do osób zamieszkujących poza granicami danego kraju, co oznaczało, że dotyczył niewielkiej grupy osób. Znacząco zwiększył się katalog osób objętych przepisami o ustalaniu osób zajmujących eksponowane stanowisko polityczne. 

UWAGA!!! Osoba zajmująca eksponowane stanowisko polityczne podlega przepisom również przez minimum 12 miesięcy od dnia, kiedy przestała pełnić już tę funkcję.

Definicja ustawowa PEP w Polsce

Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 11 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (dalej: ustawa AML), za osobę zajmującą eksponowane stanowisko polityczne (PEP) uznaje się osobę fizyczną, która zajmuje lub zajmowała znaczące stanowisko publiczne lub pełniła znaczącą funkcję publiczną. Istotne jest podkreślenie, że status PEP nie jest uzależniony od miejsca zamieszkania, obywatelstwa czy miejsca pełnienia funkcji. Definicja ta wyraźnie wyłącza urzędników średniego i niższego szczebla.

15 maja 2021 r. weszła w życie nowelizacja ustawy wprowadzająca zmiany określone w Dyrektywie UE 2018/843 z 30 maja 2018 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, tzw. piątej Dyrektywie AML.

Przykładowa lista stanowisk i funkcji uznawanych za PEP w Polsce

Ustawa AML zawiera przykładowy katalog stanowisk i funkcji, które kwalifikują się jako eksponowane stanowiska polityczne. Należą do nich między innymi:

• Szefowie państw, szefowie rządów, ministrowie, wiceministrowie i sekretarze stanu.
• Członkowie parlamentu lub podobnych organów ustawodawczych (posłowie i senatorowie).
• Członkowie organów zarządzających partii politycznych.
• Członkowie najwyższych sądów, trybunałów konstytucyjnych i innych wysokich organów sądowych, których decyzje nie mogą być zaskarżone, z wyjątkiem trybunałów nadzwyczajnych.
• Członkowie trybunałów obrachunkowych lub zarządów banków centralnych.
• Ambasadorowie, chargés d’affaires i wyżsi oficerowie sił zbrojnych.
• Członkowie organów administracyjnych, zarządzających lub nadzorczych państwowych przedsiębiorstw, spółek z udziałem Skarbu Państwa, w których ponad połowa akcji lub udziałów należy do Skarbu Państwa lub innych państwowych osób prawnych.
• Dyrektorzy, zastępcy dyrektorów i członkowie organów organizacji międzynarodowych lub osoby pełniące równoważne funkcje w tych organizacjach.
• Dyrektorzy generalni w urzędach naczelnych i centralnych organach państwowych oraz dyrektorzy generalni urzędów wojewódzkich.
• Inne osoby zajmujące stanowiska publiczne lub pełniące funkcje publiczne w organach państwa lub centralnych organach administracji rządowej.

Polski ustawodawca przewidział również wydanie rozporządzenia doprecyzowującego krajową listę PEP. Rozporządzenie Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie wykazu krajowych stanowisk i funkcji publicznych będących eksponowanymi stanowiskami politycznymi zawiera enumeratywny wykaz 215 krajowych stanowisk i funkcji publicznych uznawanych za PEP, o czym w dalszej części artykułu.

PEP zagraniczni i w organizacjach międzynarodowych

Definicja PEP obejmuje również osoby zajmujące analogiczne stanowiska i pełniące podobne funkcje w innych państwach oraz w organizacjach międzynarodowych. Zgodnie z dyrektywą 2015/849, państwa członkowskie są zobowiązane do sporządzania i aktualizowania wykazów znaczących funkcji publicznych w kraju oraz do żądania od organizacji międzynarodowych z siedzibą na ich terytorium sporządzenia takich wykazów dla tych organizacji. Wykazy te są przekazywane Komisji Europejskiej i mogą być podawane do publicznej wiadomości.

W tym celu kluczowe jest ustalenie, jakie funkcje publiczne uznawane są za znaczące funkcje publiczne na poziomie krajowym, na poziomie organizacji międzynarodowych oraz na poziomie instytucji i organów Unii Europejskiej.

Znaczące funkcje publiczne na poziomie krajowym:

• Państwa członkowskie mają obowiązek sporządzić, opublikować i aktualizować wykazy konkretnych funkcji, które zgodnie z ich krajowymi przepisami ustawowymi, wykonawczymi i administracyjnymi kwalifikują się jako znaczące funkcje publiczne.
• Te wykazy są przekazywane Komisji Europejskiej i mogą być podane do publicznej wiadomości.
• Przykładem takiego działania jest Polska, która wydała rozporządzenie Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej w sprawie wykazu krajowych stanowisk i funkcji publicznych będących eksponowanymi stanowiskami politycznymi. Wykaz ten zawiera m.in. najważniejsze stanowiska i funkcje publiczne rangi ogólnokrajowej (np. Prezydent RP, Prezes Rady Ministrów) oraz samorządowej (np. wojewoda, burmistrz).
• Dyrektywa 2018/843 nałożyła na państwa członkowskie obowiązek opracowania i publikacji krajowej listy PEP.
• Unia Europejska opublikowała skompilowany wykaz kategorii PEP występujących we wszystkich państwach członkowskich, mający na celu ułatwienie identyfikacji takich osób. Wykaz ten, zatytułowany „Znaczące funkcje publiczne na poziomie krajowym, na poziomie organizacji międzynarodowych oraz na poziomie instytucji i organów Unii Europejskiej„, został opublikowany w Dzienniku Urzędowym UE. Zawiera on indywidualne podejścia państw członkowskich do interpretacji przepisów, np. poprzez wskazanie ogólnych funkcji lub enumeratywne określenie stanowisk.

Znaczące funkcje publiczne w organizacjach międzynarodowych:

• Państwa członkowskie są zobowiązane żądać od każdej organizacji międzynarodowej mającej siedzibę na ich terytorium sporządzenia i aktualizowania wykazu znaczących funkcji publicznych dla danej organizacji.
• Te wykazy również są przekazywane Komisji Europejskiej i mogą być publicznie dostępne.
• Na przykład, Polska wymaga od organizacji międzynarodowych z siedzibą na jej terytorium przekazania Komisji Europejskiej oraz opcjonalnie podania do publicznej wiadomości aktualnych stanowisk i funkcji będących eksponowanymi stanowiskami politycznymi.
• W wykazie opublikowanym w Dzienniku Urzędowym UE znajdują się przykłady znaczących funkcji publicznych w różnych organizacjach międzynarodowych akredytowanych w państwach członkowskich, np. w Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ), Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA), Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE) czy Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji (IOM). Funkcje te często obejmują dyrektorów, ich zastępców oraz członków organów zarządzających lub osoby pełniące równoważne funkcje.

Znaczące funkcje publiczne na poziomie instytucji i organów Unii Europejskiej:

• Komisja Europejska sporządza i aktualizuje wykaz konkretnych funkcji, które kwalifikują się jako znaczące funkcje publiczne na poziomie instytucji i organów Unii.
• Wykaz ten zawiera również wszelkie funkcje, które mogą zostać powierzone przedstawicielom państw trzecich i organów międzynarodowych akredytowanych na poziomie Unii.
• Komisja Europejska opublikowała decyzję C(2022) 3105 z dnia 20 maja 2022 r., w której określono te funkcje. Zgodnie z tą decyzją, za znaczące funkcje publiczne w instytucjach i organach Unii uznaje się między innymi funkcje Przewodniczącego Rady Europejskiej, Sekretarza Generalnego Rady Unii Europejskiej, członków Parlamentu Europejskiego i Komisji Europejskiej, sędziów, rzeczników generalnych i sekretarzy Trybunału Sprawiedliwości, członków Zarządu Europejskiego Banku Centralnego oraz Trybunału Obrachunkowego, a także szefów delegatur Unii w państwach trzecich i przy organizacjach międzynarodowych oraz szefów placówek dyplomatycznych państw trzecich i organizacji międzynarodowych akredytowanych przy Unii.

Komisja Europejska, na podstawie wykazów przekazanych przez państwa członkowskie i organizacji międzynarodowe oraz na podstawie własnego wykazu funkcji na poziomie UE, kompiluje pojedynczy, publicznie dostępny wykaz wszystkich znaczących funkcji publicznych. Ten skompilowany wykaz ma na celu ułatwienie identyfikacji PEP w całej Unii Europejskiej. Został on opublikowany w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej i jest dostępny we wszystkich 24 językach urzędowych UE.

Kto jeszcze posiada status PEP?

Obowiązek ten dotyczy (zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 3 ustawy AML) również osób będących członkiem rodziny lub osobą znaną jako bliski współpracownik osoby zajmującej eksponowane stanowisko polityczne. Za osoby będące członkiem rodziny uważane są: małżonek lub osoba pozostającą we wspólnym pożyciu z taką osobą, dzieci i ich małżonkowie lub osoby pozostające we wspólnym pożyciu a także rodzice.

Ustawa określa grupę osób będących bliskimi współpracownikami osób zajmujących eksponowane stanowiska polityczne. Są to osoby fizyczne będące tzw. beneficjentami rzeczywistymi osób prawnych, jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej lub trustów (także o których wiadomo, że zostały utworzone w celu uzyskania faktycznej korzyści przez osobę zajmującą eksponowane stanowisko polityczne) wspólnie z osobą zajmującą eksponowane stanowisko polityczne lub utrzymujące z taką osobą inne bliskie stosunki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. W znacznym uproszczeniu, beneficjentem rzeczywistym jest osoba fizyczna sprawująca bezpośrednią lub pośrednią kontrolę nad podmiotem (także inną osobą fizyczną), podejmując w jego imieniu czynności lub działania polegające m.in. na zawieraniu umów czy też dokonywaniu transakcji. Wpis szczegółowo opisujący pojęcie beneficjenta rzeczywistego jest dostępny tutaj.

W praktyce oznacza to, że pod powyższe przepisy podlegają również osoby, które działają w ramach różnych form współpracy z osobą zajmującą eksponowane stanowisko polityczne, np. prowadząc wspólne lub w jej imieniu działalność gospodarczą, spółkę prawa handlowego, np. posiadają akcje, udziały w spółkach, prawo głosu na walnym zgromadzeniu wspólników.

Poniżej przedstawiam uproszczony schemat powiązań:

Jakie są obowiązki osoby zajmującej eksponowane stanowisko polityczne?

Warto być świadomym powyższych przepisów, ponieważ uchroni to od konsekwencji złożenia w banku nieprawdziwego oświadczenia pod groźbą odpowiedzialności karnej. Banki weryfikują klientów pod tym kątem korzystając z zewnętrznych, zarówno krajowych jak i międzynarodowych baz danych.

Jeżeli nie spełniasz określonych w definicji, nie jesteś członkiem najbliższej rodziny, osobą współpracującą to nie powinieneś odpowiadać „tak”.

Jeżeli jednak jesteś osobą zajmującą eksponowane stanowisko polityczne to możesz spodziewać się dodatkowych pytań oraz konieczności przedstawienia dodatkowych dokumentów. Wynika to z tego, iż bank, zgodnie z wymogami ustawy, musi zastosować wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego. Pamiętaj, że odmowa udzielenia odpowiedzi lub przedstawienia dokumentów będzie skutkować brakiem zgody na zawarcie umowy lub dokonanie transakcji. Każdy przypadek musi być indywidualnie rozpatrywany, nie może podlegać automatycznej akceptacji i wymaga zgody „kadry kierowniczej wyższego szczebla”, którym może być zarówno członek zarządu, dyrektor lub wykwalifikowanego w zakresie ryzyka prania pieniędzy pracownika.

Co powinno zawierać oświadczenie PEP?

Oświadczenie PEP, zgodnie z informacjami zawartymi w udostępnionych źródłach, powinno zawierać następujące kluczowe elementy:

• Forma: Oświadczenie powinno być sporządzone na piśmie lub w formie dokumentowej. Forma dokumentowa obejmuje złożenie oświadczenia w postaci dokumentu w sposób umożliwiający ustalenie tożsamości składającego, np. poprzez e-mail, SMS lub faks.
• Oświadczenie o statusie PEP: Oświadczenie zazwyczaj dotyczy tego, czy składający jest osobą zajmującą eksponowane stanowisko polityczne (PEP), członkiem rodziny PEP lub osobą znaną jako bliski współpracownik PEP w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. W niektórych przypadkach może zawierać stwierdzenie, czy dana osoba była PEP-em lub osobą powiązaną w ciągu ostatnich 12 miesięcy.
• Klauzula o odpowiedzialności karnej: Oświadczenie musi być złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Składający oświadczenie jest zobowiązany do zawarcia w nim klauzuli o następującej treści: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.”. Ta klauzula zastępuje pouczenie o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.

Obowiązki instytucji obowiązanych wobec klientów PEP

Mając na uwadze skalę występujących nadużyć, niosących znamiona prania pieniędzy, organy państwowe muszą posiadać narzędzia umożliwiające badanie transakcji osób zajmujących eksponowane stanowiska polityczne, jako szczególnie narażonych na pokusę przyjmowania korzyści majątkowych. W ramach systemu obrotu pieniężnego, instytucje finansowe zostały zobligowane do wykonywania czynności mających na celu wyeliminowanie możliwości dokonywania transakcji, które wiązałyby się z praniem pieniędzy. Najważniejsza w tym procesie jest właściwa identyfikacja osób, analiza transakcji oraz występujących powiązań osobowych a także źródeł pochodzenia majątku.

W przypadku nawiązania lub utrzymywania stosunków gospodarczych z klientem lub beneficjentem rzeczywistym będącym PEP, członkiem jego rodziny lub bliskim współpracownikiem, instytucje obowiązane są zobowiązane do stosowania wzmocnionych środków bezpieczeństwa finansowego.

• Obowiązek identyfikacji i weryfikacji statusu PEP klienta i beneficjenta rzeczywistego: Instytucja obowiązana musi ustalić, czy klient lub jego beneficjent rzeczywisty posiada status PEP. Proces ten może obejmować analizę oświadczeń klienta, komercyjnych baz danych PEP oraz innych publicznie dostępnych informacji. Należy podkreślić, że odpowiedzialność za prawidłowe ustalenie statusu PEP spoczywa na instytucji obowiązanej. Przyjmowanie oświadczeń od klientów nie zwalnia instytucji obowiązanej z obowiązku weryfikacji statusu.
• Uzyskanie akceptacji kadry kierowniczej wyższego szczebla: Na nawiązanie lub kontynuację stosunków gospodarczych z PEP wymagana jest akceptacja kadry kierowniczej wyższego szczebla instytucji obowiązanej.
• Ustalenie źródła majątku klienta: Instytucja obowiązana jest zobowiązana do ustalenia źródła majątku klienta będącego PEP.
• Ustalenie źródła pochodzenia wartości majątkowych: Należy również ustalić źródło pochodzenia wartości majątkowych będących w dyspozycji klienta w ramach stosunków gospodarczych lub transakcji. Warto zaznaczyć, że przepisy nie nakładają bezpośredniego obowiązku weryfikacji źródła pochodzenia majątku lub wartości majątkowych PEP. Często ustalenie to następuje na podstawie oświadczenia klienta.
• Zintensyfikowane, bieżące monitorowanie stosunków gospodarczych: Relacje gospodarcze z klientami o statusie PEP podlegają zintensyfikowanemu i bieżącemu monitorowaniu.
• Dokumentowanie zastosowanych środków bezpieczeństwa finansowego: Instytucje obowiązane są zobowiązane do dokumentowania stosowanych środków bezpieczeństwa finansowego w odniesieniu do klientów PEP.

W celu usprawnienia procesu identyfikacji i weryfikacji PEP, instytucje obowiązane mogą korzystać z zautomatyzowanych systemów AML oraz list PEP. Profesjonalne rozwiązania tego typu pozwalają na szybkie i niezawodne zidentyfikowanie osób o statusie PEP na podstawie aktualnych i wiarygodnych danych.

Dlaczego takie środki ostrożności są konieczne? Zajmowanie eksponowanego stanowiska politycznego wiąże się z wyższym ryzykiem korupcji i nadużyć władzy. Istnieje potencjalne ryzyko wykorzystywania systemu finansowego do prania pieniędzy pochodzących z korupcji lub innych przestępstw związanych z pełnioną funkcją. Wzmocnione środki ostrożności mają na celu ochronę integralności systemu finansowego oraz realizację celów ustawy AML.

Szczególne zasady postępowania w przypadku wypłaty świadczeń z umów ubezpieczenia

W przypadku wypłaty świadczenia z umowy ubezpieczenia na życie lub innego ubezpieczenia związanego z inwestowaniem, instytucja obowiązana przed wypłatą świadczenia beneficjentowi będącemu PEP lub osobą powiązaną z PEP, stosuje wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego, w tym dokonuje pogłębionej analizy stosunków gospodarczych oraz informuje o zamiarze wypłaty świadczenia kadrę kierowniczą wyższego szczebla.

Obowiązki po zaprzestaniu pełnienia funkcji przez PEP

Zgodnie z art. 46 ust. 5 ustawy AML, w okresie od dnia zaprzestania zajmowania przez osobę eksponowanego stanowiska politycznego do dnia ustalenia, że nie wiąże się z tą osobą wyższe ryzyko, jednak nie krócej niż przez 12 miesięcy, instytucja obowiązana stosuje wobec takiej osoby środki uwzględniające to ryzyko.

Wykaz krajowych stanowisk i funkcji publicznych będących eksponowanymi stanowiskami politycznymi

Piąta Dyrektywa AML nałożyła obowiązek publikacji i aktualizacji wykazu stanowisk i funkcji publicznych określanych jako eksponowane stanowiska polityczne w danym kraju. Definicja osoby zajmującej eksponowane stanowisko polityczne nie wymienia już z nazwy osób pełniących najważniejsze stanowiska w państwie lub konkretnych nazw instytucji i odwołuje się obecnie właśnie do przepisów krajowych. Opracowany został zamknięty katalog w ramach rozporządzenia Ministra Finansów, który usuwa wszelkie pojawiające się wątpliwości wobec kwalifikowania osób. Z definicji wyłączono grupy stanowisk średniego i niższego szczebla, w tym kierowników urzędów terenowych organów rządowej administracji specjalnej. 

29 lipca 2021 r. opublikowano Rozporządzenie Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej w sprawie wykazu krajowych stanowisk i funkcji publicznych będących eksponowanymi stanowiskami politycznymi. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 31 października 2021 r. Opublikowany wykaz osób uważanych za osoby zajmujące eksponowane stanowisko polityczne zawiera aż 215 pozycji. Lista jest bardzo szeroka i znajdują się tu osoby zajmujące takie stanowiska jak m. in. wójt, burmistrz, prezydent miasta oraz jego zastępca, dyrektorzy urzędów państwowych i ich zastępcy.

Poniżej kompletny wykaz:

• 1) Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
• 2) Prezes Rady Ministrów
• 3) wiceprezes Rady Ministrów
• 4) minister
• 5) sekretarz stanu
• 6) podsekretarz stanu
• 7) poseł
• 8) senator
• 9) poseł do Parlamentu Europejskiego
• 10) członek organu reprezentującego na zewnątrz partię polityczną zgłoszoną do ewidencji partii politycznych, prowadzonej przez Sąd Okręgowy w Warszawie
• 11) członek organu partii politycznej zgłoszonej do ewidencji partii politycznych, prowadzonej przez Sąd Okręgowy w Warszawie, uprawniony do zaciągania zobowiązań majątkowych
• 12) sędzia Trybunału Stanu
• 13) sędzia Sądu Najwyższego
• 14) sędzia Trybunału Konstytucyjnego
• 15) sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego
• 16) sędzia Sądu Apelacyjnego
• 17) Prezes Narodowego Banku Polskiego
• 18) członek Zarządu Narodowego Banku Polskiego
• 19) członek Rady Polityki Pieniężnej
• 20) pełnomocny przedstawiciel Rzeczypospolitej Polskiej w innym państwie lub przy organizacji międzynarodowej
• 21) chargés d’affaires
• 22) oficer zajmujący stanowisko służbowe w siłach zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej zaszeregowane do stopni generalskich (admiralskich)
• 23) pełnomocnik Ministra Obrony Narodowej powołany na podstawie odrębnej decyzji Ministra Obrony Narodowej
• 24) dyrektor, prezes przedsiębiorstwa państwowego lub inne stanowisko równoważne
• 25) przewodniczący rady nadzorczej przedsiębiorstwa państwowego
• 26) członek rady nadzorczej przedsiębiorstwa państwowego
• 27) prezes zarządu spółki z udziałem Skarbu Państwa, w której ponad połowa akcji albo udziałów należy do Skarbu Państwa lub innych państwowych osób prawnych
• 28) członek zarządu spółki z udziałem Skarbu Państwa, w której ponad połowa akcji albo udziałów należy do Skarbu Państwa lub innych państwowych osób prawnych
• 29) przewodniczący rady nadzorczej spółki z udziałem Skarbu Państwa, w której ponad połowa akcji albo udziałów należy do Skarbu Państwa lub innych państwowych osób prawnych
• 30) członek rady nadzorczej spółki z udziałem Skarbu Państwa, w której ponad połowa akcji albo udziałów należy do Skarbu Państwa lub innych państwowych osób prawnych
• 31) dyrektor generalny urzędu naczelnego organu państwa
• 32) dyrektor generalny urzędu centralnego organu państwa
• 33) dyrektor generalny urzędu wojewódzkiego
• 34) Szef Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
• 35) Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów
• 36) Szef Kancelarii Sejmu
• 37) Szef Kancelarii Senatu
• 38) wojewoda
• 39) wicewojewoda
• 40) marszałek województwa
• 41) inny niż marszałek województwa członek zarządu województwa
• 42) wójt, burmistrz, prezydent miasta
• 43) zastępca wójta, burmistrza i prezydenta miasta
• 44) starosta
• 45) inny niż starosta członek zarządu powiatu
• 46) Dyrektor Generalny Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa
• 47) zastępca Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa
• 48) Dyrektor Generalny Lasów Państwowych
• 49) zastępca Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych
• 50) Dyrektor Generalny Służby Więziennej
• 51) zastępca Dyrektora Generalnego Służby Więziennej
• 52) dyrektor generalny służby zagranicznej
• 53) dyrektor generalny urzędu przewodniczącego komitetu wchodzącego w skład Rady Ministrów
• 54) dyrektor Krajowej Szkoły Administracji Publicznej
• 55) zastępca dyrektora Krajowej Szkoły Administracji Publicznej
• 56) Dyrektor Polskiego Centrum Akredytacji
• 57) zastępca Dyrektora Polskiego Centrum Akredytacji
• 58) dyrektor Rządowego Centrum Bezpieczeństwa
• 59) zastępca dyrektora Rządowego Centrum Bezpieczeństwa
• 60) Dyrektor Transportowego Dozoru Technicznego
• 61) zastępca Dyrektora Transportowego Dozoru Technicznego
• 62) Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad
• 63) zastępca Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad
• 64) Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska
• 65) zastępca Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska
• 66) Generalny Inspektor Informacji Finansowej
• 67) Główny Geodeta Kraju
• 68) zastępca Głównego Geodety Kraju
• 69) Główny Inspektor Farmaceutyczny
• 70) zastępca Głównego Inspektora Farmaceutycznego
• 71) Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych
• 72) zastępca Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych
• 73) Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego
• 74) zastępca Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego
• 75) Główny Inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa
• 76) zastępca Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa
• 77) Główny Inspektor Ochrony Środowiska
• 78) Zastępca Głównego Inspektora Ochrony Środowiska
• 79) Główny Inspektor Pracy
• 80) zastępca Głównego Inspektora Pracy
• 81) Główny Inspektor Sanitarny
• 82) zastępca Głównego Inspektora Sanitarnego
• 83) Główny Inspektor Transportu Drogowego
• 84) zastępca Głównego Inspektora Transportu Drogowego
• 85) Główny Lekarz Weterynarii
• 86) zastępca Głównego Lekarza Weterynarii
• 87) Główny Rzecznik Dyscypliny Finansowej
• 88) zastępca Głównego Rzecznika Dyscypliny Finansowej
• 89) Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej
• 90) zastępca Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej
• 91) Komendant Główny Policji
• 92) zastępca Komendanta Głównego Policji
• 93) Komendant Główny Straży Granicznej
• 94) zastępca Komendanta Głównego Straży Granicznej
• 95) Komendant Służby Ochrony Państwa
• 96) zastępca Komendanta Służby Ochrony Państwa
• 97) Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych
• 98) zastępca Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych
• 99) Prezes Agencji Mienia Wojskowego
• 100) zastępca Prezesa Agencji Mienia Wojskowego
• 101) Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
• 102) zastępca Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
• 103) Prezes Biura do spraw Substancji Chemicznych
• 104) Prezes Głównego Urzędu Miar
• 105) wiceprezes Głównego Urzędu Miar
• 106) Prezes Głównego Urzędu Statystycznego
• 107) wiceprezes Głównego Urzędu Statystycznego
• 108) Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
• 109) zastępca Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
• 110) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
• 111) zastępca Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
• 112) Prezes Krajowego Zasobu Nieruchomości
• 113) zastępca Prezesa Krajowego Zasobu Nieruchomości
• 114) Prezes Najwyższej Izby Kontroli
• 115) wiceprezes Najwyższej Izby Kontroli
• 116) członek Kolegium Najwyższej Izby Kontroli
• 117) Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
• 118) zastępca Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia
• 119) Prezes Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie
• 120) zastępca Prezesa Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie
• 121) Prezes Państwowej Agencji Atomistyki
• 122) wiceprezes Państwowej Agencji Atomistyki
• 123) Prezes Polskiej Agencji Kosmicznej
• 124) wiceprezes Polskiej Agencji Kosmicznej
• 125) Prezes Polskiej Agencji Nadzoru Audytowego
• 126) Zastępca Prezesa Polskiej Agencji Nadzoru Audytowego
• 127) Prezes Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości
• 128) zastępca Prezesa Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości
• 129) Prezes Polskiej Organizacji Turystycznej
• 130) wiceprezes Polskiej Organizacji Turystycznej
• 131) Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej
• 132) wiceprezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej
• 133) Prezes Rządowego Centrum Legislacji
• 134) wiceprezes Rządowego Centrum Legislacji
• 135) Prezes Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych
• 136) zastępca Prezesa Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych
• 137) Prezes Urzędu Dozoru Technicznego
• 138) Wiceprezes Urzędu Dozoru Technicznego
• 139) Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej
• 140) zastępca Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej
• 141) Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego
• 142) wiceprezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego
• 143) Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych
• 144) zastępca Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych
• 145) Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
• 146) wiceprezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
• 147) Prezes Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej
• 148) zastępca Prezesa Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej
• 149) Prezes Urzędu Regulacji Energetyki
• 150) wiceprezes Urzędu Regulacji Energetyki
• 151) Prezes Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych
• 152) Wiceprezes Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych
• 153) Prezes Urzędu Transportu Kolejowego
• 154) wiceprezes Urzędu Transportu Kolejowego
• 155) Prezes Urzędu Zamówień Publicznych
• 156) wiceprezes Urzędu Zamówień Publicznych
• 157) Prezes Wyższego Urzędu Górniczego
• 158) wiceprezes Wyższego Urzędu Górniczego
• 159) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
• 160) członek Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
• 161) Prezes Zarządu Banku Gospodarstwa Krajowego
• 162) wiceprezes Zarządu Banku Gospodarstwa Krajowego
• 163) członek Zarządu Banku Gospodarstwa Krajowego
• 164) Prezes Zarządu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
• 165) zastępca Prezesa Zarządu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
• 166) Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
• 167) zastępca Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
• 168) Prokurator Generalny
• 169) zastępca Prokuratora Generalnego
• 170) Prokurator Krajowy
• 171) Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego
• 172) Zastępca Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego
• 173) członek Komisji Nadzoru Finansowego
• 174) Przewodniczący Państwowej Komisji do spraw wyjaśniania przypadków czynności skierowanych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności wobec małoletniego poniżej lat 15
• 175) członek Państwowej Komisji do spraw wyjaśniania przypadków czynności skierowanych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności wobec małoletniego poniżej lat 15
• 176) Przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji
• 177) zastępca Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji
• 178) członek Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji
• 179) Przewodniczący Państwowej Komisji Wyborczej
• 180) zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej
• 181) członek Państwowej Komisji Wyborczej
• 182) przewodniczący Rady do Spraw Uchodźców
• 183) wiceprzewodniczący Rady do Spraw Uchodźców
• 184) Przewodniczący Rady Mediów Narodowych
• 185) członek Rady Mediów Narodowych
• 186) Rzecznik Finansowy
• 187) zastępca Rzecznika Finansowego
• 188) Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców
• 189) zastępca Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców
• 190) Rzecznik Praw Dziecka
• 191) zastępca Rzecznika Praw Dziecka
• 192) Rzecznik Praw Obywatelskich
• 193) zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich
• 194) Rzecznik Praw Pacjenta
• 195) zastępca Rzecznika Praw Pacjenta
• 196) Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego
• 197) zastępca Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego
• 198) Szef Agencji Wywiadu
• 199) zastępca Szefa Agencji Wywiadu
• 200) Szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego
• 201) Zastępca Szefa Biura Bezpieczeństwa Narodowego
• 202) Szef Centralnego Biura Antykorupcyjnego
• 203) Szef Krajowego Biura Wyborczego
• 204) Szef Krajowej Administracji Skarbowej
• 205) zastępca Szefa Krajowej Administracji Skarbowej
• 206) Szef Służby Cywilnej
• 207) Szef Służby Kontrwywiadu Wojskowego
• 208) zastępca Szefa Służby Kontrwywiadu Wojskowego
• 209) Szef Służby Wywiadu Wojskowego
• 210) zastępca Szefa Służby Wywiadu Wojskowego
• 211) Szef Służby Zagranicznej
• 212) Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
• 213) zastępca Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców
• 214) Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
• 215) zastępca Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Nadchodzące zmiany w przepisach UE dotyczących PEP

Unia Europejska, dążąc do dalszego ujednolicenia przepisów w zakresie AML, przyjęła 31 maja 2024 roku pakiet zmian, w tym Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1624 (rozporządzenie AML), które wejdzie w życie 10 lipca 2027 roku. Rozporządzenie to wprowadza istotne zmiany w definicji PEP, rozszerzając katalog osób o statusie PEP o nowe kategorie, takie jak szefowie władz regionalnych i lokalnych posiadających określoną liczbę mieszkańców. Zmiany dotyczą również definicji bliskich współpracowników PEP. Instytucje obowiązane powinny monitorować te zmiany i przygotować się do ich wdrożenia.

Podsumowanie

Identyfikacja i monitorowanie osób zajmujących eksponowane stanowiska polityczne, ich rodzin oraz bliskich współpracowników stanowi kluczowy element skutecznego przeciwdziałania praniu pieniędzy. Instytucje obowiązane mają szereg obowiązków w relacjach z tymi osobami, mających na celu minimalizację ryzyka nadużyć finansowych i ochronę systemu finansowego. Świadomość definicji PEP, osób traktowanych jako PEP oraz ciążących na instytucjach obowiązkach jest niezbędna do zapewnienia zgodności z przepisami prawa i efektywnego przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.

Słownik kluczowych terminów

• Osoba Zajmująca Eksponowane Stanowisko Polityczne (PEP): Osoba fizyczna, która zajmuje lub zajmowała znaczące stanowisko publiczne lub pełniła znaczącą funkcję publiczną, zgodnie z definicją ustawową.
• Ustawa AML (Ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu): Polska ustawa regulująca kwestie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, w tym definiująca PEP i obowiązki instytucji obowiązanych.
• Instytucja Obowiązana: Podmiot, na którym ustawa AML nakłada obowiązki w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, np. banki, instytucje finansowe.
• Wzmocnione Środki Bezpieczeństwa Finansowego: Dodatkowe środki ostrożności, które instytucje obowiązane muszą stosować w relacjach z klientami o wyższym ryzyku prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, w tym z PEP.
• Beneficjent Rzeczywisty: Osoba fizyczna sprawująca bezpośrednią lub pośrednią kontrolę nad podmiotem (np. spółką) lub która jest uprawniona do otrzymywania korzyści z jego działalności. W kontekście PEP, bliscy współpracownicy mogą być beneficjentami rzeczywistymi podmiotów powiązanych z PEP.
• Bliski Współpracownik PEP: Osoba fizyczna będąca beneficjentem rzeczywistym podmiotów wspólnie z PEP lub utrzymująca z PEP bliskie stosunki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą.
• Członek Rodziny PEP: Małżonek lub osoba pozostająca we wspólnym pożyciu z PEP, dzieci i ich małżonkowie/partnerzy oraz rodzice PEP.
• Lista PEP: Wykaz osób zajmujących eksponowane stanowiska polityczne, tworzony i aktualizowany na poziomie krajowym, unijnym i przez organizacje międzynarodowe.
• Dyrektywa AML: Dyrektywy Unii Europejskiej dotyczące przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, które państwa członkowskie są zobowiązane implementować do swojego prawa krajowego.
• Rozporządzenie AML (UE 2024/1624): Nowe rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) wprowadzające zmiany w przepisach dotyczących AML, w tym definicji PEP, które wejdzie w życie w 2027 roku

Najczęściej zadawane pytania – PEP, czyli osoba zajmująca eksponowane stanowisko polityczne