Strategia przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu 2021

Przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu stanowi kluczowy element zapewnienia bezpieczeństwa finansowego państwa oraz integralności systemu gospodarczego. W odpowiedzi na te wyzwania, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, Rada Ministrów przyjęła strategię w tym zakresie. Dokument ten, stanowiący załącznik do Uchwały Nr 50 Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 2021 r., określa główne kierunki działań mających na celu wzmocnienie Krajowego Systemu Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy oraz Finansowaniu Terroryzmu (KSPPPFT).

Podstawa strategii przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu

Podstawą opracowania strategii była Krajowa ocena ryzyka prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu, opublikowana w lipcu 2019 r. przez Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (GIIF). Zgodnie z procedurą, ocena ta została wcześniej zaopiniowana przez Komitet Bezpieczeństwa Finansowego (KBF) oraz zaakceptowana przez Ministra Finansów. Krajowa ocena ryzyka identyfikuje zagrożenia związane z praniem pieniędzy w kontekście przestępstw bazowych oraz produktów i usług finansowych i pozafinansowych. Opisuje również metody prania pieniędzy oraz scenariusze ryzyka. Zawiera także analizę zagrożeń i metod finansowania terroryzmu.

Głównym celem przyjętej strategii jest zwiększenie efektywności funkcjonowania KSPPPFT poprzez identyfikację obszarów wymagających wzmocnienia i określenie konkretnych działań naprawczych. Strategia odnosi się do wniosków płynących z Krajowej oceny ryzyka, wskazując na potrzebę uzupełnienia regulacji prawnych, rozwoju szkoleń, optymalizacji przepływu informacji oraz wykorzystania nowoczesnych technologii.

Podstawą prawną monitorowania i aktualizacji Strategii Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy oraz Finansowaniu Terroryzmu jest przede wszystkim ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. To ta ustawa nakłada na Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (GIIF) obowiązek sporządzania krajowej oceny ryzyka prania pieniędzy i finansowania terroryzmu oraz strategii przeciwdziałania tym przestępstwom we współpracy z jednostkami współpracującymi i instytucjami obowiązanymi.

Sama Strategia Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy oraz Finansowaniu Terroryzmu została przyjęta w formie Uchwały Nr 50 Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 2021 r , której załącznikiem jest ta strategia.

Kluczowe elementy strategii przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu

Plan działań strategii obejmuje szereg priorytetów i konkretnych działań mających na celu usprawnienie KSPPPFT w różnych obszarach. Do kluczowych elementów należą:

• Zwiększenie skuteczności działania Jednostki Analityki Finansowej (JAF) i jednostek współpracujących:
  • Optymalizacja działań podejmowanych w JAF w zakresie analiz operacyjnych poprzez zwiększenie zatrudnienia i zautomatyzowanie procesu analizy. Analiza operacyjna jest definiowana jako metoda działania oparta na badaniu, przetwarzaniu i zestawianiu zgromadzonych informacji w celu wykrycia lub uprawdopodobnienia prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu.
  • Uaktualnienie procedur prowadzenia analiz i wymiany informacji w JAF.
  • Opracowanie planu rozwoju analiz strategicznych w jednostce analityki finansowej i jego wdrożenie. Analiza strategiczna to metoda działania oparta na badaniu, przetwarzaniu i zestawianiu zgromadzonych informacji w celu identyfikowania tendencji oraz schematów działania w zakresie prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu.
  • Wykonanie w ramach organów i instytucji właściwych w sprawach zapobiegania, wykrywania i ścigania przestępstw analizy adekwatności zasobów finansowych, ludzkich i technicznych oraz podjęcie działań na podstawie tej analizy w ramach jednostek współpracujących.
• Dostosowanie katalogu instytucji obowiązanych i ich obowiązków do pojawiających się zagrożeń oraz potrzeb informacyjnych:
  • Uzupełnienie katalogu instytucji obowiązanych zgodnie z propozycjami zawartymi w Krajowej ocenie ryzyka, w szczególności o podmioty świadczące usługi w zakresie finansowania społecznościowego. Instytucje obowiązane są podmiotami wymienionymi w art. 2 ust. 1 ustawy, które podlegają regulacjom ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.
  • Analiza zasadności zmiany przepisów w zakresie dokonywania lub przyjmowania płatności w gotówce, dotycząca skutków wprowadzenia progu kwoty transakcji gotówkowych dla osób fizycznych i przedsiębiorstw.
  • Przygotowanie propozycji zmiany przepisów w zakresie zasad nadzoru branżowego (sektor niefinansowy), dotyczącej weryfikacji zaangażowania instytucji obowiązanych w przestrzeganie przepisów z zakresu przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.
  • Wprowadzenie klarownych przepisów dotyczących prowadzenia przez GIIF kontroli typu off-site w instytucjach obowiązanych.
  • Ponowne zainicjowanie prac nad projektem ustawy przewidującej objęcie nadzorem branżowym tzw. kantorów internetowych oraz dostosowanie zasad kontroli nad podmiotami prowadzącymi działalność kantorową.
• Optymalizacja trybu, zakresu i jakości wymiany informacji oraz dostępu do informacji:
  • Implementacja przepisów dyrektywy 2019/1153.
  • Uruchomienie pełnej funkcjonalności Systemu Informacji Finansowej (SInF) oraz zapewnienie dostępu do tej bazy dla organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości.
  • Dokończenie prac nad rozporządzeniami wykonawczymi i wzorami dokumentów elektronicznych, o których mowa w ustawie.
  • Poprawa czasu, zakresu i sposobu dostępu JAF do baz danych administrowanych przez jednostki współpracujące. Jednostki współpracujące to organy i instytucje wymienione w art. 105 ust. 1 i 4 oraz art. 130 ust. 2 pkt 1 lit. a i b ustawy.
  • Przygotowanie koncepcji wymiany informacji pomiędzy JAF a jednostkami współpracującymi za pomocą systemu teleinformatycznego.
  • Przeanalizowanie możliwości prawnych, finansowych i organizacyjnych budowy systemu teleinformatycznego służącego do prowadzenia bezpiecznej korespondencji pomiędzy JAF i jednostkami współpracującymi.
  • Przygotowanie propozycji zmiany przepisów w zakresie wymiany informacji o klientach pomiędzy instytucjami obowiązanymi, a także pomiędzy instytucjami obowiązanymi a organami ścigania, organami nadzoru, KAS i JAF przy jednoczesnym zachowaniu bezpieczeństwa wymiany tych informacji.
• Zorganizowanie skutecznego systemu szkoleń oraz wymiany wiedzy i doświadczeń:
  • Opracowanie planów/programów szkoleń dla pracowników JAF w zakresie prowadzenia analiz operacyjnych i strategicznych.
  • Opracowanie planów/programów szkoleń dla pracowników instytucji obowiązanych w zakresie rozpoznawania transakcji i działań mających związek z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu.
  • Opracowanie zaleceń i rekomendacji do planów szkoleń dla organów ścigania w zakresie prowadzenia dochodzeń finansowych.
  • Przygotowanie nowej edycji poradnika dla pracowników instytucji obowiązanych i jednostek współpracujących dotyczącego przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.
  • Wypracowanie koncepcji funkcjonowania rady działającej w ramach KSPPPFT, która wspierałaby KBF od strony naukowej w zakresie nowych technologii i produktów pod kątem ich podatności na wykorzystanie do prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu.
  • Wypracowanie założeń pod budowę platformy szkoleniowej (forum eksperckiego) służącej wymianie wiedzy i doświadczeń pomiędzy JAF, jednostkami współpracującymi i instytucjami obowiązanymi.
• Określenie jednolitych zasad generowania danych statystycznych potrzebnych do przeprowadzania oceny skuteczności KSPPPFT i jej elementów.

Rola i zadania Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (GIIF)

Generalny Inspektor Informacji Finansowej jest centralnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.

Do jego zadań należy m.in. analizowanie informacji, przeprowadzanie procedury wstrzymania transakcji lub blokady rachunku, żądanie przekazywania informacji o transakcjach, przekazywanie informacji uprawnionym organom, wymiana informacji z jednostkami współpracującymi i zagranicznymi jednostkami analityki finansowej, sporządzanie krajowej oceny ryzyka i strategii przeciwdziałania tym przestępstwom, sprawowanie kontroli, nakładanie kar administracyjnych oraz udostępnianie wiedzy z zakresu przepisów. GIIF odpowiada również za monitorowanie realizacji strategii.

Komitet Bezpieczeństwa Finansowego (KBF)

Przy Generalnym Inspektorze działa Komitet Bezpieczeństwa Finansowego, pełniący funkcje opiniodawczą i doradczą w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.

Do zadań Komitetu należy w szczególności opiniowanie krajowej oceny ryzyka i strategii, wydawanie opinii w zakresie zasadności zastosowania zaleceń Komisji Europejskiej, opiniowanie wniosków dotyczących szczególnych środków ograniczających, dokonywanie analiz i ocen rozwiązań prawnych oraz przedstawianie opinii o potrzebie zmian przepisów. KBF wspiera GIIF w monitorowaniu realizacji strategii poprzez dokonywanie przeglądu postępów w jej realizacji.

Monitorowanie i aktualizacja strategii AML

Zgodnie z ustawą o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu oraz Strategią Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy oraz Finansowaniu Terroryzmu, monitorowanie i aktualizacja tej strategii podlegają określonym zasadom.

Monitorowanie realizacji strategii:

• Za prawidłowe monitorowanie realizacji priorytetów strategii, w tym realizacji wynikających z niej zaleceń, odpowiada Generalny Inspektor Informacji Finansowej (GIIF).
• Kierownicy poszczególnych organów i jednostek, będących jednostkami współpracującymi, wskazani w planie działań strategii jako podmioty odpowiedzialne za realizację poszczególnych działań, są odpowiedzialni za ich wykonanie. Jednostki współpracujące wspierające realizację działań współpracują z podmiotem wiodącym.
• Jednostki współpracujące będące organami administracji rządowej przekazują do GIIF informacje o podjętych działaniach wynikających z zaleceń zawartych w strategii.
• Jednostki współpracujące niebędące organami administracji rządowej przekazują do GIIF informacje o sposobie wykorzystania zaleceń zawartych w strategii.
• Powyższe informacje są przekazywane co najmniej raz na 6 miesięcy od dnia ogłoszenia strategii w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.
• Komitet Bezpieczeństwa Finansowego (KBF) wspomaga GIIF w monitorowaniu realizacji strategii poprzez dokonywanie przeglądu postępów w jej realizacji.
• Organy i jednostki odpowiedzialne za realizację poszczególnych działań przekazują do GIIF na piśmie, dwa razy w roku (do 21 stycznia i do 21 lipca), informację o stanie ich realizacji.
• W terminie miesiąca od dnia zakończenia każdego roku kalendarzowego jednostki współpracujące przekazują do GIIF informację o wynikach oceny swoich zasobów kadrowych i finansowych przeznaczonych dla przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.
• Przy ocenie stopnia realizacji strategii bierze się pod uwagę współczynniki podjętych i zrealizowanych działań.
• Stopień osiągnięcia głównego celu, jakim jest wzrost efektywności funkcjonowania KSPPPFT, będzie mierzony przy opracowywaniu aktualizacji Krajowej oceny ryzyka prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu, zgodnie z jej metodyką.

Aktualizacja strategii:

• Generalny Inspektor opracowuje projekt strategii przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.
• Projekt strategii jest przedkładany do rozpatrzenia przez Radę Ministrów, która w drodze uchwały przyjmuje strategię.
• W przypadku zmiany krajowej oceny ryzyka lub gdy wymaga tego wdrożenie zaleceń Komisji Europejskiej, GIIF opracowuje projekt aktualizacji strategii.
• Krajowa ocena ryzyka, stanowiąca podstawę przygotowywania strategii, ma być aktualizowana nie rzadziej niż raz na 2 lata.
• Sama strategia może również podlegać aktualizacji z uwagi na zmiany krajowej oceny ryzyka prania pieniędzy i finansowania terroryzmu lub gdy wymaga tego wdrożenie zaleceń Komisji Europejskiej.
• Komitet Bezpieczeństwa Finansowego opiniuje strategię, a także dokonuje przeglądu postępów w jej realizacji.

Finansowanie realizacji działań

Działania wymagające nakładów finansowych, związane z zapewnieniem odpowiednich zasobów kadrowych i technicznych (w tym budowa i rozwój systemów teleinformatycznych), będą finansowane przez poszczególne organy i jednostki administracji publicznej odpowiedzialne za ich realizację, w ramach limitów wydatków określonych dla ich części budżetu państwa. Część działań o charakterze analitycznym i koncepcyjnym nie będzie generować dodatkowych kosztów.

Podsumowanie

Przyjęta Strategia przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu stanowi kompleksowy plan działań mających na celu dalsze wzmocnienie polskiego systemu w tym zakresie. Poprzez optymalizację pracy JAF i jednostek współpracujących, dostosowanie obowiązków instytucji obowiązanych, usprawnienie wymiany informacji, rozwój szkoleń oraz oparcie się na rzetelnych danych statystycznych, strategia ta przyczyni się do zwiększenia zdolności państwa do skutecznego przeciwdziałania tym poważnym przestępstwom, chroniąc tym samym bezpieczeństwo finansowe i gospodarcze Rzeczypospolitej Polskiej. Ciągły charakter procesu rozwoju KSPPPFT, uwzględniający aktualizacje oceny ryzyka i reagowanie na nowe wyzwania, jest kluczowy dla utrzymania wysokiej efektywności systemu.

Słowniczek kluczowych terminów

• Pranie pieniędzy: Proces, w którym dochody pochodzące z działalności przestępczej są maskowane, aby wyglądały na legalne.
• Finansowanie terroryzmu: Dostarczanie lub gromadzenie środków finansowych w celu popełnienia przestępstwa o charakterze terrorystycznym.
• Instytucja obowiązana: Podmiot wymieniony w art. 2 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, zobowiązany do stosowania środków bezpieczeństwa finansowego i wykonywania innych obowiązków wynikających z ustawy.
• Beneficjent rzeczywisty: Osoba fizyczna sprawująca bezpośrednio lub pośrednio kontrolę nad klientem lub w imieniu której przeprowadzana jest transakcja lub działalność.
• Środki bezpieczeństwa finansowego: Działania podejmowane przez instytucje obowiązane w celu identyfikacji i oceny ryzyka prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu w odniesieniu do ich klientów i stosunków gospodarczych. Obejmują m.in. identyfikację i weryfikację tożsamości klienta i beneficjenta rzeczywistego oraz bieżące monitorowanie stosunków gospodarczych.
• Generalny Inspektor Informacji Finansowej (GIIF): Centralny organ administracji rządowej odpowiedzialny za przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu w Polsce.
• Krajowa Strategia Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy oraz Finansowaniu Terroryzmu (KSPPPFT): Dokument określający cele, priorytety i plan działań w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu w Polsce.
• Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR): Publiczny rejestr zawierający informacje o beneficjentach rzeczywistych określonych podmiotów prawnych i trustów.
• Jednostka Analityki Finansowej (JAF): Określenie używane na poziomie międzynarodowym, w Polsce funkcję tę pełni Generalny Inspektor Informacji Finansowej (GIIF). JAF odpowiada za przyjmowanie, analizowanie i przekazywanie właściwym organom informacji o podejrzanych transakcjach.
• Stosunki gospodarcze: Związek o charakterze zawodowym lub handlowym, który w momencie nawiązania ma charakter trwały.
• Transakcja okazjonalna: Transakcja, która nie jest przeprowadzana w ramach stosunków gospodarczych.
• Osoba zajmująca eksponowane stanowisko polityczne (PEP): Osoba zajmująca lub która zajmowała znaczące funkcje publiczne, np. głowy państw, szefowie rządów, ministrowie.
• Ryzyko prania pieniędzy i finansowania terroryzmu: Prawdopodobieństwo wykorzystania instytucji obowiązanej lub jej produktów i usług do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu.

Najczęściej zadawane pytania – Strategia przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu: